Integracja sensoryczna – na czym polega? Objawy zaburzeń i przebieg terapii

Spis treści

1. Integracja sensoryczna – dlatego jest ważna?
2. Co dzieje się w ciele i mózgu dziecka?
3. Objawy zaburzeń integracji sensorycznej
4. W jakim wieku pojawiają się objawy?
5. Przebieg terapii i rehabilitacji
6. Integracja sensoryczna – na co uważać?
7. Zaburzenia integracji sensorycznej. Podsumowanie

Integracja sensoryczna to proces, dzięki któremu mózg odbiera, przetwarza i odpowiednio reaguje na bodźce ze świata zewnętrznego oraz własnego ciała. Kiedy ten proces działa prawidłowo, dziecko porusza się, uczy i reaguje płynnie i adekwatnie. Gdy dochodzi do zaburzeń – codzienne sytuacje mogą stać się trudne zarówno dla dziecka, jak i rodzica.

Od kiedy zaczyna się i jak długo trwa rozwój procesów integracji sensorycznej? Nauka podaje, że zapoczątkowanie procesów sensorycznych ma miejsce jeszcze w życiu płodowym. Już wtedy następuje kształtowanie układu przedsionkowego, proprioceptywnego oraz dotykowego – są to ważne systemy zmysłowe. Od ich funkcjonowania uzależniona jest praca pozostałych. Kolejno następujące po sobie stadia rozwoju umiejętności i doskonalenia pozostałych systemów zmysłowych trwają jeszcze długo po urodzeniu. Ich zakończenie określa się na ok. 8. rok życia dziecka.

Integracja sensoryczna – dlatego jest ważna?

Integracja sensoryczna leży u podstaw wszystkiego, co dziecko robi:

• sprawność motoryczna (chodzenie dziecka, skakanie, pisanie);
• koncentracja i uczenie się;
• regulacja emocji i zachowań;
• interakcje społeczne.

Nieprawidłowe przetwarzanie bodźców może prowadzić do frustracji, problemów szkolnych, zaburzeń snu, a w skrajnych przypadkach do poważniejszych trudności rozwojowych. Wczesna interwencja pomaga dzieciom lepiej funkcjonować i rozwijać pełnię potencjału.

Co dzieje się w ciele i mózgu dziecka?

Mózg dziecka odbiera z pięciu podstawowych zmysłów: wzroku, słuchu, dotyku, węchu i smaku – a także z układu przedsionkowego (równowaga) i propriocepcji (czucie głębokie mięśni i stawów).

W prawidłowej integracji sensorycznej:

• mózg koordynuje wszystkie bodźce;
• dziecko reaguje adekwatnie do sytuacji;
• ruchy są płynne, a zachowanie przewidywalne.

Przy zaburzeniach integracji sensorycznej:

• bodźce są przesadnie intensywne lub niedostatecznie odbierane;
• dziecko może reagować nadwrażliwością lub obojętnością;
• napięcie mięśniowe i równowaga zaburzona;
• pojawiają się trudności w koncentracji, planowaniu ruchu i regulacji emocji.

Objawy zaburzeń integracji sensorycznej

Nadwrażliwość sensoryczna

• unikanie określonych faktur ubrań, mycia rąk lub kąpieli;
• płacz, krzyk lub lęk w hałaśliwym otoczeniu;
• niechęć do dotyku innych osób.

Niedowrażliwość sensoryczna

• poszukiwanie silnych bodźców: mocne uderzenie, przytulanie, skakanie, krzyczenie, gryzienie przedmiotów;
• niewrażliwość na ból i zimno;
• trudności z kontrolą siły – uderzanie zbyt mocno, przewracanie przedmiotów.

Trudności motoryczne

• koordynacja ręką – oko, pisanie, rysowanie, ubieranie się;
• częste potknięcia, przewracanie się, problemy z równowagą;
• trudności w nauce jazdy na rowerze, pływania czy gry w piłkę.

Problemy z uwagą i emocjami

• dziecko łatwo się rozprasza, trudno mu wytrwać w zadaniu;
• szybko wpada w złość lub frustrację;
• trudności w kontaktach społecznych – unikanie zabawy grupowej lub nadmierna dominacja.

W jakim wieku pojawiają się objawy?

Pierwsze objawy zaburzeń można zauważyć już u niemowlaka (płaczliwość, niepokój, problemy ze ssaniem pokarmu). U dziecka rocznego czy dziecka dwuletniego przejawem zaburzeń SI może być, np. ograniczony repertuar żywieniowy, nietolerancja zabiegów pielęgnacyjnych (obcinanie paznokci i włosów, kremowanie buzi), trudności w zasypianiu, zbyt intensywny odbiór wrażeń sensorycznych, objawiający się płaczliwością.
 

Przebieg terapii i rehabilitacji

I Diagnoza

• ocena przeprowadzana przez terapeutę integracji sensorycznej lub fizjoterapeutę;
• testy obserwacyjne, wywiad z rodzicami, analiza zachowań w codziennych sytuacjach.

II Plan terapii indywidualnej

• ćwiczenia dostosowane do wieku i rodzaju zaburzeń;
• zabawy integrujące różne zmysły (huśtawki, tory przeszkód, piłki sensoryczne);
• stymulacja przedsionkowa.

III Regularność i powtarzalność

• sesje 1-2 razy w tygodniu u terapeuty;
• codzienne ćwiczenia w domu – w formie zabawy;
• stopniowe zwiększanie trudności bodźców i aktywności.

IV Współpraca z rodzicami i nauczycielami

• wskazówki do codziennej sytuacji (np. strategia uspokajania w hałasie);
• dostosowanie środowiska w domu i przedszkolu/szkole;
• monitorowanie postępów i modyfikacja ćwiczeń.

Integracja sensoryczna – na co uważać?

1. Nie porównuj dziecka z rówieśnikami – każde ma indywidualny rytm rozwoju.
2. Nie forsuj ćwiczeń ani bodźców – nadmierna stymulacja może wywołać stres i pogorszyć objawy.
3. Nie próbuj diagnozować na własną rękę – zaburzenia sensoryczne bywają złożone i wymagają oceny specjalisty.
4. Nie ignoruj problemów emocjonalnych – trudności sensoryczne wpływają na zachowanie, relacje i poczucie bezpieczeństwa dziecka.

Zaburzenia integracji sensorycznej. Podsumowanie

Integracja sensoryczna to proces, który pozwala dziecku bezpiecznie i płynnie funkcjonować w świecie pełnym bodźców. Wczesne zauważenie objawów i wdrożenie terapii przynoszą najlepsze efekty – poprawiają koordynację, równowagę, regulację emocji i pewność siebie.

Można w prosty sposób stymulować dziecko w domu, np. poprzez chodzenie dziecka na boso po dywanie i trawie, huśtanie się, turlanie piłki, zabawy z teksturami (piasek, woda, ciastolina). Małe, codzienne sesje sensoryczne dają dziecku ogromne korzyści rozwojowe. Bo świat jest pełen bodźców – a dziecko powinno uczyć się je odbierać, przetwarzać i reagować w sposób bezpieczny i świadomy.