Czy szczepienie dorosłych ma sens?

Spis treści

1. Szczepienia - ważne nie tylko w okresie dzieciństwa
2. Co jeszcze wpływa na zasadność i zakres realizowania szczepień zalecanych u osób dorosłych?

Zastosowanie szczepionki można porównać do treningu układu odporności w kontrolowanych warunkach - poprzez podanie osłabionych lub zabitych drobnoustrojów, a często także tylko fragmentów wirusów czy bakterii, które nie mają potencjału wywołania choroby, przygotowujemy nasz organizm na spotkanie z patogenem, czyli żywym, zjadliwym drobnoustrojem.

Dzięki szczepieniom nasz układ nabytej, swoistej odporności uczy się rozpoznania niebezpieczeństwa oraz szybkiej, sprawnej i efektywnej odpowiedzi na zagrożenie. Daje to nam ochronę przed chorobami często o ciężkim przebiegu lub poważnych powikłaniach.  

Wiele stosowanych w ramach programów szczepień ochronnych preparatów szczepionkowych daje nam ochronę przed chorobami, o których już zapomnieliśmy np. błonica czy polio – choroba Heinego-Medina. Powszechne stosowanie szczepień przeciwko tym chorobom w kolejnych pokoleniach zmniejszyło częstość występowania lub nawet wyeliminowało te choroby z populacji, przynajmniej w wielu krajach Europy. Powoduje to często, że nie postrzegamy chorób zakaźnych jako realnego zagrożenia.  

Jak wygląda świat i nasze życie w czasie epidemii choroby, której występowania nie można kontrolować powszechnymi szczepionkami, mogliśmy się przekonać w kilku minionych latach podczas pandemii COVID-19. Ponadto w związku z masowymi migracjami ludności, podróżami często w odległe zakątki globu, występowaniem chorób lub sposobów leczenia osłabiających naszą odporność (leczenie immunosupresyjne, choroby autoimmunologiczne czy nowotworowe), choroby zakaźne, których nie spotykamy już powszechnie, mogą ponownie na przestrzeni naszego życia stać się dla nas realnym zagrożeniem. 

Dla utrzymania obecnego stanu, tj. braku szerzenia się wielu chorób zakaźnych w populacji, znaczenie ma działanie dające odporność zbiorowiskową, czyli zabezpieczenie przed zachorowaniem drogą szczepień (odporność sztuczna) lub przechorowanie (odporność naturalna) tych chorób przez znaczący odsetek populacji.  

Szczepienia – ważne nie tylko w okresie dzieciństwa

Wiele szczepień obowiązkowych wykonywanych jest w pierwszych latach życia, bowiem jest to okres szczególnej wrażliwości na zakażenia oraz wiąże się z największym ryzykiem poważnych, a potencjalnie nawet śmiertelnych ich powikłań. 

Promowanie szczepień zalecanych w grupie dorosłych pacjentów jest szczególnie ważne w związku z faktem, że skuteczność niektórych szczepień wykonywanych w okresie dzieciństwa i wczesnej młodości z czasem słabnie. 

Ostatnie obowiązkowe szczepienia w Polsce wykonywane są zgodnie z PSO (Program Szczepień Ochronnych tzw. Kalendarz Szczepień) w 19 roku życia, aktualnie jest to szczepienie przeciwko błonicy i tężcowi. Dla utrzymania ochrony wymagają one dawek przypominających.  

Kolejne dawki szczepień przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i ewentualnie polio (dostępne są preparaty 3w1 i 4w1) powinny być podawane co 10 lat. 

To pierwsze z zalecanych do wykonywania regularnie u dorosłych szczepień ochronnych. Warto o to zadbać dla własnego zdrowia i komfortu, chociażby w przypadku zranień i zagrożenia zakażeniem tężcem czy w celu ochrony przed krztuścem występującym dość często w populacji zarówno dorosłych, jak i seniorów. Szczepienie to jest również ważne w przypadku podróży w odległe rejony świata, gdzie sytuacja epidemiologiczna tych chorób zakaźnych często jest gorsza lub nieznana.  

Co jeszcze wpływa na zasadność i zakres realizowania szczepień zalecanych u osób dorosłych?

Każdy, również dorosły pacjent, może mieć ułożony zindywidualizowany kalendarz szczepień zalecanych. Szeroki wybór dostępnych szczepionek dla osób dorosłych pozwala efektywnie prowadzić profilaktykę chorób zakaźnych w każdym wieku. 

Każda osoba dorosła, przy braku przeciwwskazań do szczepienia, może być zaszczepiona przeciwko COVID-19, grypie (corocznie/co sezon) i pneumokokom. 

Pozwala to efektywnie chronić się przed powszechnymi w okresie jesienno-zimowym infekcjami dróg oddechowych o tej etiologii. Występowanie chorób przewlekłych, takich jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze, niewydolność serca, astma czy inne poważne choroby ogólnoustrojowe (np. hematologiczne, nowotworowe, autoimmunologiczne), a także leczenie immunosupresyjne, zwiększają ryzyko ciężkiego przebiegu i wystąpienia powikłań tych chorób. Dlatego szczepienia ochronne są silnie rekomendowane dla osób przewlekle chorych.

Korzyść z realizacji tych szczepień odnieść mogą również rodzice dzieci uczęszczających do zbiorowisk, czyli żłobków i przedszkoli, którzy wtórnie, od własnych pociech, często padają ofiarą tych pospolitych w sezonach infekcyjnych zakażeń.

Czasem to nasze najbliższe otoczenie odnosi korzyść z faktu, iż zaszczepimy się przeciwko chorobom zakaźnym i nie stanowimy dla nich zagrożenia będąc źródłem infekcji. 

W ten sposób realizowana jest strategia kokonowa, czyli ochrona osób szczególnie wrażliwych na zakażenia i takich, które ze względu na wiek czy stan zdrowia szczepieniu poddane być nie mogą. 

Tu wyjątkowe znaczenie ma szczepienie domowników, w tym rodziców noworodków i młodych niemowląt przeciwko grypie, COVID-19, krztuścowi i pneumokokom.  

Także charakter pracy, którą wykonujemy, może predysponować nas do większego narażenia na zakażenia i stąd u osób pracujących z dziećmi, osobami chorymi, czy ogólnie stykających się w ramach obowiązków służbowych z dużą liczbą osób, wymagane jest zwrócenie uwagi nie tylko na szczepienia przeciwko łatwo szerzącym się w zbiorowiskach zakażeniom dróg oddechowych, ale i profilaktykę zakażeń meningokokowych. Bakterie te często zasiedlające nosogardło (stan nosicielstwa) zdolne są u osoby wrażliwej i podatnej do wywoływania inwazyjnych zakażeń, w tym posocznicy czy zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, których dynamika jest bardzo duża, a śmiertelność znaczna. Skuteczną ochronę przeciwko meningokokom dają szczepienia dostępne także dla osób dorosłych - dwie szczepionki przeciwko serotypom B oraz ACYW. Dla pełnej ochrony zalecane jest podanie obydwu, zgodnie z dawkowaniem zarejestrowanych preparatów.  

Dysponujemy także skutecznymi szczepieniami chroniącymi przed zakażeniami wirusami onkogennymi, czyli zdolnymi do wywołania zmian nowotworowych w tkankach i narządach osoby zakażonej. Jednym z nich jest stosowana powszechnie od lat szczepionka przeciwko wirusowi zapalenia wątroby typu B (WZW B), chroniąca przed ostrym i przewlekłym zapaleniem, marskością wątroby i rakiem wątrobowokomórkowym, na podłożu tego zakażenia. Kolejne to szczepienie przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), którego wybrane serotypy odpowiedzialne są za rozwój nowotworów szyjki macicy, pochwy i sromu, prącia, a także nowotworów głowy i szyi (w tym gardła, krtani, migdałków, nasady języka). Szczepienie aktualnie dostępne w ramach bezpłatnych nieobowiązkowych szczepień dla nastolatków (zarówno chłopców jak i dziewcząt w wieku 12 i 13 lat) zalecane jest również dla osób dorosłych jako ochrona przed chorobami HPV-zależnymi tj. wspomnianym nowotworami, a także nienowotworowymi zmianami jak kłykciny kończyste.

Do dyspozycji w planowaniu indywidualnego kalendarza szczepień dla osoby dorosłej mamy również szczepienia przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu, WZW A czy przedekspozycyjne przeciwko wściekliźnie. Ich wybór i wykonanie może być zasadne ze względu na charakter pracy, realizowane pasje lub sposoby spędzania wolnego czasu. Grupy szczególnie narażone to np. leśnicy, grzybiarze, podróżnicy, biegacze, weterynarze, pracownicy i wolontariusze schronisk dla zwierząt.

Nowością ostatnich miesięcy dostępną w Polsce jest szczepienie przeciwko półpaścowi zalecane u osób > 50 r.ż. lub młodszych osób dorosłych o zwiększonym ryzyku zachorowania na półpasiec.  

Szczepić warto również kobiety planujące macierzyństwo oraz w trakcie trwania ciąży -coczywiście pod warunkiem braku przeciwwskazań i przy użyciu dopuszczonych do tego typu profilaktyki szczepionek. Nie wolno w ciąży podawać szczepień żywych (atenuowanych). Realizowanie rekomendowanej profilaktyki chorób zakaźnych w tym szczególnym czasie, czyli szczepienie przyszłej mamy przeciwko grypie, COVID-19, krztuścowi ma za zadanie chronić przed ciężkim przebiegiem tych chorób zarówno ciężarną jak i płód, a w późniejszym czasie, w ramach strategii kokonowej, noworodka i młode niemowlę.

Każdy dorosły, w ramach działań profilaktycznych zmierzających do poprawy i utrzymania dobrego stanu zdrowia na lata, powinien poza zwróceniem uwagi na zdrowy styl życia, zasięgnąć również porady swojego lekarza prowadzącego w zakresie zalecanych szczepień ochronnych. Realizacja indywidualnego kalendarza szczepień to efektywna ochrona przed zagrażającymi nam chorobami zakaźnymi.