Rak piersi - leczenie i profilaktyka

Spis treści

1. Czynniki ryzyka raka piersi
2. Objawy raka piersi
3. Proste zasady profilaktyki
4. Technika samobadania
5. Podsumowanie

Nowotwór piersi – tę diagnozę, wg Krajowego Rejestru Nowotworów z 2020 roku, codziennie słyszy ok. 25 tys. kobiet.

Jest to najczęstsza diagnoza stawiana kobietom w naszym kraju, nowotwór piersi zajmuje niechlubną pierwszą lokatę. W 2020 roku jest drugim, po raku oskrzeli i płuca, nowotworem złośliwym powodującym najwięcej zgonów wśród kobiet w Polsce. Największą zachorowalność notuje się u kobiet w przedziale wiekowym 55-65 lat, u młodszych jest ona znacznie mniejsza. Najwięcej zgonów zarejestrowano wśród kobiet w szóstej i siódmej dekadzie życia (51-69 lat). Rak piersi u mężczyzn występuje bardzo rzadko - w 2020 roku zachorowało 154 mężczyzn, najwięcej w siódmej dekadzie życia.

Choć te dane brzmią zatrważająco, to należy pamiętać, iż ten rodzaj nowotworu wcześnie wykryty daje dobre rokowania w leczeniu. Profilaktyka odgrywa tutaj kluczową rolę i w tym przypadku wiąże się ona z minimalnym wkładem finansowym dla kobiety. Głównym filarem profilaktyki jest samobadanie piersi, które każda z nas może wykonać w zaciszu swojego domu i nie wymaga od nas specjalistycznego sprzętu.

Od wielu lat w mediach szeroko omawiany jest temat profilaktyki raka piersi. Najważniejszym elementem w profilaktyce raka piersi jest świadomość kobiet. Przed chorobą nie należy uciekać. Obecnie leczenie w Polsce jest na bardzo wysokim poziomie. Mamy dostęp do najnowocześniejszej terapii, zarówno technik chirurgicznych jak i chemio- bądź radioterapię.

Nowotwór wykryty na wczesnym etapie daje wiele możliwości terapeutycznych.

Czynniki ryzyka raka piersi

• płeć
• wiek - wzrost zachorowalności po 35 roku życia, najwięcej zachorowań pomiędzy 50 – 70 rokiem życia
• czynniki genetyczne - występowanie raka piersi w rodzinie, szczególnie u krewnych pierwszego stopnia (matka, siostra). Ryzyko wzrasta, gdy nowotwory te występują zarówno u matki i siostry, przed 35 r.ż.
• wczesny wiek wystąpienia pierwszej miesiączki
• późne klimakterium (powyżej 55 r.ż.),
• wiek pierwszej donoszonej ciąży (ryzyko wzrasta u kobiet, które nie rodziły lub urodziły po raz pierwszy po 30 r.ż.)
• hormonoterapia zastępcza – stosowana coraz częściej w okresie przekwitania, zwiększa ryzyko zachorowania na raka piersi o około 6%, wzrastając do 30% przy hormonoterapii trwającej ponad 10 lat.
• Niestety pomimo wyżej opisanych i dobrze zbadanych czynników ryzyka, u 75 % kobiet z tą diagnozą nie występują żadne znane czynniki ryzyka.

Objawy raka piersi

• guz w obrębie gruczołu piersiowego
• wciągnięcie skóry lub brodawki
• zmiana w wielkości bądź kształcie piersi
• zmiany skórne w obrębie brodawki
• zaczerwienienie lub zgrubienie skóry tzw. pomarańczowa skórka
• wyciek z brodawki (krwisty)
• powiększenie węzłów chłonnych w dole pachowym
• poszerzenie żył skóry piersi
• owrzodzenie skóry piersi

Proste zasady profilaktyki

1. 20-40 lat: samobadanie piersi raz w miesiącu, a przez lekarza lub położną co 1-2 lata.
2. 40-49 lat: samobadanie piersi raz w miesiącu, raz do roku przez lekarza lub położną, mammografia co 1-2 lata.
3. Po 50 r.ż.: samobadanie piersi raz w miesiącu, raz do roku przez lekarza lub położną, mammografia co roku.

Technika samobadania

Ważne, aby badanie wykonywać co miesiąc. Powinno być wykonywane regularnie, najlepiej w tym samym dniu. W przypadku kobiet miesiączkujących zaleca się wykonywanie badania w 8-10 dniu cyklu – najlepiej 3-5 dni po skończonej miesiączce, gdy piersi nie są już obrzmiałe i bolesne.

W pozycji stojącej:

1. Stań przed lustrem.
2. Ułóż ręce wzdłuż ciała.
3. Ułóż ręce na biodrach.
4. Unieś lewą rękę zgiętą w łokciu i połóż za głową, prawą dłonią zbadaj lewą pierś. Wykonuj ruchy koliste, od zewnętrznej części piersi w stronę sutka, naciskaj pierś w poszukiwaniu guzków.
5. Unieś prawą rękę zgiętą w łokciu i połóż za głową, lewą dłonią zbadaj prawą pierś w taki sam sposób.
6. Zwracaj uwagę na guzki i stwardnienia, które różnią się konsystencją od reszty badanej piersi.
7. Zbadaj brodawkę sutkową, delikatnie ściskając ją kciukiem i palcem wskazującym.
8. Obserwuj, czy nie wydobywa się z niej wydzielina surowicza lub zabarwiona krwią.

W pozycji leżącej:

1. Połóż się na wznak i włóż poduszkę lub złożony ręcznik pod prawy bark.
2. Prawą rękę połóż pod głowę.
3. Złóż palce płasko i lekko naciskając zataczaj koła na piersi w jednym kierunku, np. zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Zacznij od zewnętrznej części piersi. Zataczaj coraz mniejsze kręgi, zbliżając się do środka brodawki. Zbadaj każde miejsce włącznie z brodawką.
4. Następnie w taki sam sposób zbadaj lewą pierś, wkładając poduszkę lub ręcznik pod lewy bark, a lewą rękę pod głowę.
5. Zbadaj węzły chłonne pod pachą. Połóż prawą rękę wzdłuż ciała i lewą ręką lekko uciskaj prawą pachę.
6. Podobnie postępuj przy badaniu lewej pachy. Zwróć uwagę czy węzły chłonne nie są powiększone.  

Poza samobadaniem piersi mamy do dyspozycji kilka metod diagnostycznych. Korzystamy z nich nie tylko wtedy, gdy coś wyczujemy w trakcie samobadania, gdyż są to metody wspomagające w profilaktyce. Ważne, aby badania były wykonywane regularnie. To nam znacząco zwiększa szanse na wygranie trudnej walki z nowotworem.

Badania genetyczne:

Ogromnym osiągnięciem w diagnostyce nowotworu piersi jest wykonywanie badań genetycznych. Dodatkowo, nowotwory dziedziczne często idą parami: rak pojawia się w obu piersiach, może zaatakować jajniki, jajowody i trzustkę. Dzięki diagnostyce genetycznej, wiedząc jak obciążona jest pacjentka lepiej można zaplanować leczenie. Opieka nad nią jest szeroko zaplanowana, można powiedzieć, że jest „szyta na miarę”. Każdorazowo badanie genetyczne należy omówić z lekarzem genetykiem, najczęściej wykonywane są mutacje z panelu BRCA1 i BRCA2.

Ultrasonografia:

Badanie to jest rekomendowane dla kobiet młodych, aktywnych hormonalnie, gdy w piersi przeważa tkanka gruczołowa. W takim wypadku ocena mammograficzna nie jest możliwa, USG jest jedynym badaniem (oprócz rezonansu magnetycznego), które umożliwia ocenę zmian patologicznych. Badanie nie wymaga żadnego przygotowania.  

Mammografia:

To podstawowa i najbardziej popularna metoda diagnostyczna piersi. Jest to badanie proste, szybkie, zazwyczaj niebolesne, nie wymaga też żadnego dodatkowego przygotowania. Dawka promieniowania podczas badania jest zbliżona do otrzymywanej podczas przeswietlenia zęba.

Elastografia:

Elastografia jest nowoczesną techniką badania ultrasonograficznego, polegającą na ocenie elastyczności (twardości) guza. W trakcie badania USG stosuje się niewielki nacisk na pierś, powodujący powstawanie odkształceń widocznych I analizowanych przez aparat ultrasonograficzny. Stopień twardości badanej tkanki określany jest odpowiednim kolorem i oceniany według skali Tsukuba.

Podsumowanie

Pamiętaj, że regularne wykonywanie badań profilaktycznych i samodzielne badanie piersi w domu dają największe szanse na odpowiednio wczesne wykrycie nowotworu.