Szczepienia zalecane dla dzieci

Program szczepień ochronnych w pierwszych latach życia ma za zadanie zapewniać najmłodszym dzieciom ochronę przed niebezpiecznymi chorobami zakaźnymi, przeciwko którym posiadamy szczepionki.

Wśród obowiązkowych szczepień te chroniące przed gruźlicą i WZW typu B dziecko otrzymuje w przypadku dobrego stanu zdrowia i braku przeciwwskazań krótko po urodzeniu, jeszcze w oddziale noworodkowym. 

Program szczepień ochronnych jest kontynuowany w ramach podstawowej opieki zdrowotnej w kolejnych miesiącach i latach życia.

Ponieważ schematy szczepień są często wielodawkowe, oznacza to, że do pełnej i trwałej ochrony wymagane jest podanie kilku dawek w ustalonych odstępach czasu.  

W pierwszym roku życia dziecko otrzymuje kolejne dawki szczepionki przeciwko WZW typu B oraz rozpoczynane są szczepienia przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi, Haemophilus influenzae typu B, pneumokokom, polio oraz rotawirusom (jedyna aktualnie stosowana w obowiązkowym PSO szczepionka doustna). Można realizować je przy użyciu bezpłatnych preparatów wydawanych dla dzieci z Sanepidu, wówczas jednak do zrealizowania obowiązkowego PSO konieczne jest wiele ukłuć, w tym większość z nich w pierwszym półroczu. Po pierwszych urodzinach dziecko otrzymuje pierwszą dawkę szczepionki przeciwko odrze, śwince, różyczce, a następnie podawane są dawki uzupełniające szczepienia wykonywane w pierwszym półroczu.  

Realizacja obowiązkowych szczepień przy użyciu tzw. wysokoskojarzonych (typu 5w1 lub 6w1), nowoczesnych, skutecznych i bezpiecznych preparatów pozwala na istotną redukcję liczby ukłuć w 1 i 2 roku życia dziecka, dając jednocześnie pełną ochronę.  

Te preparaty dla większości dzieci nie są aktualnie w Polsce refundowane (wyjątek stanowią wcześniaki i dzieci z małą masą urodzeniową oraz z przeciwwskazaniami do podania pełnokomórkowego krztuśca). Zatem pierwszą decyzją dotyczącą realizacji PSO u dziecka może być wybór płatnych szczepień wysokoskojarzonych, które w wielu krajach Europy i świata stosowane są od lat z powodzeniem w realizacji szczepień najmłodszych dzieci, a w Polsce ze względu na konieczność dopłaty nadal są wybierane tylko przez część osób.  

Co ponad Program Szczepień Ochronnych?

Poza programem szczepień obowiązkowych warto rozważyć już w pierwszych miesiącach życia dziecka uzupełnienie o ochronę przeciwko zakażeniom meningokokowym wszystkich serotypów. W tym celu konieczne jest podanie dwóch szczepionek przeciwko meningokokom - skierowanej przeciwko bakteriom serotypu B oraz preparatu obejmującego pozostałe serogrupy (tj. A, C, Y, W).  

Ilość koniecznych do podania dawek każdej z tych szczepionek oraz schemat dawkowania (tzn. odstępy między poszczególnymi dawkami) różni się w zależności od wieku dziecka, w którym rozpoczynamy szczepienie. Pamiętać jednak należy, że choć jest ono możliwe już od pierwszych miesięcy życia (tj. po ukończeniu 6-8 tygodni) może być realizowane u dzieci w każdym wieku, również nastoletnich, a także u osób dorosłych. 

Wyjątkowe znaczenie tego szczepienia wynika z faktu, że zakażenia meningokokowe to zawsze poważne choroby (posocznica, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych) wiążące się ze znacznym ryzykiem powikłań i zgonów w każdej grupie wiekowej.  

Kolejne szczepienia zalecane, dostępne dla dzieci od ukończonego 6 m.ż., chronią przed zakażeniami takimi jak grypa czy COVID-19. Są one szczególnie ważne dla dzieci wcześnie rozpoczynjących socjalizację tzn. uczęszczających do żłobków i przedszkoli lub z przewlekłymi chorobami np. płuc, serca, nerek, które mogą ulec zaostrzeniu w przebiegu infekcji.  

Dla dzieci powyżej 1 roku życia zalecana jest szczepionka przeciwko ospie wietrznej, która choć uznawana za łagodną chorobę wysypkową wieku dziecięcego, może mieć przebieg ciężki i powikłany. Podanie 2 dawek szczepionki chroni w perspektywie wieloletniej (docelowo przez całe życie) w znacznym odsetku przede wszystkim przed ciężkim przebiegiem i powikłaniami. Szczepionkę w ramach refundacji aktualnie otrzymują dzieci żłobkowe (i uczęszczające do klubów dziecięcych) oraz do 12 r.ż. szczególne grupy dzieci, np. z niedoborami odporności (pierwotnymi i wtórnymi) czy ich rodzeństwo w ramach strategii kokonowej.  

Dla dzieci po ukończeniu 1 r.ż. zarejestrowane są także szczepionki przeciwko odkleszczowemu zapaleniu mózgu, ważne z pewnością w przypadku dzieci i nastolatków aktywnie spędzających czas na świeżym powietrzu i podejmujących takie aktywności, gdzie ryzyko i częstość ukłuć kleszczy są duże.  

Zyskujące na popularności i wadze staje się również szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A (WZW A). W związku z aktualnie sporadycznym występowaniem zachorowań w naszym kraju, najmłodsze pokolenia są wrażliwe na zakażenia - z uwagi na brak możliwości nabycia odporności w sposób naturalny, czyli przez kontakt z wirusem, zakażenie skąpo lub bezobjawowe. Ten rodzaj żółtaczki jest jednak nadal występującym powszechnie zakażeniem w wielu krajach i najczęściej występującą wśród podróżujących chorobą zakaźną, przeciwko której skuteczną szczepionką dysponujemy. Szczepienie to warto rozważyć, jeśli na wypoczynek wakacyjny wybieramy kraje o niskich standardach sanitarnych, by tzw. żółtaczka pokarmowa nie była niechcianą pamiątką z podróży.  

W najbliższym czasie będzie też dostępna w Polsce szczepionka przeciwko pneumokokom o wyższym spektrum ochrony tj. obejmująca 15 lub 20 serotypów (w zależności od producenta) w porównaniu z 10 i 13 walentnymi preparatami stosowanymi dotychczas. Warto rozważyć zaszczepienie nią dzieci dotychczas nieszczepionych w ramach szczepień obowiązkowych (od 2017 roku) lub zalecanych, ponieważ pneumokoki nadal są istotnym czynnikiem etiologicznym zakażeń dróg oddechowych oraz ciężkich zakażeń w tym inwazyjnych (np. posocznic) w różnych grupach wiekowych. Szczepionki, zarówno dostępne aktualnie jak i planowane do wprowadzenia niebawem, nie mają górnej granicy wieku rejestracji i stosowane są z powodzeniem również w zapobieganiu zakażeniom pneumokokowym u dorosłych i seniorów.  

Szczególnym zagadnieniem jest profilaktyka zakażeń wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), możliwa do realizacji u dzieci po ukończeniu 9 r.ż., zarówno dziewcząt jak i chłopców. Szczepienie to od 1 czerwca 2023 r. możliwe jest do realizacji w bezpłatnym dobrowolnym programie rządowym dla dzieci w wieku 12 i 13 lat. Jego realizacja (szczególnie preparatem 9 walentnym) zapobiega występowaniu HPV-zależnych nowotworów tj. raka szyjki macicy, sromu i pochwy, prącia a także głowy i szyi (tj. gardła, krtani, migdałków, języka) oraz zmianom nienowotworowym, jakimi są kłykciny kończyste.  

Odrębne zagadnienie stanowią szczepienia zalecane lub obowiązkowe w ramach medycyny podroży. Zawsze przygotowując się na wyjazd zagraniczny z dzieckiem warto sprawdzić terminowość realizacji obowiązkowego i zalecanego programu szczepień ochronnych, a także pomyśleć o szczególnych zagrożeniach w miejscu pobytu. Na podstawie znajomości destynacji, trasy i czasu pobytu lekarz medycyny podroży doradzi zasadne do wykonania przed podróżą szczepienia i ustali konkretny dla danego pacjenta schemat dawkowania. W przypadku szczepień obowiązkowych (np. przeciwko żółtej gorączce) wyda stosowny dokument potwierdzający przyjęcie szczepionki lub zaświadczenie o zwolnieniu ze szczepienia ze względu wiek lub przeciwwskazania do jego wykonania. Ze względu na różnorodną sytuację epidemiologiczną dotyczącą chorób zakaźnych w różnych częściach świata, konsultacja z lekarzem medycyny podroży pozwoli bezpiecznie zaplanować profilaktykę przedwyjazdową także dla najmłodszych podróżników.

Jeśli zastanawiasz się nad dodatkowymi szczepieniami, ale masz wątpliwości, które z nich mogą być odpowiednie dla Twojego dziecka w danym momencie jego rozwoju, skonsultuj się z lekarzem prowadzącym.