Czy trzeba się szczepić przed podróżą?

Spis treści

1. Kiedy i jak zaplanować profilaktykę przedwyjazdową?
2. Przegląd szczepień i dawki przypominające
3. Zalecane szczepienia i choroby przenoszone drogą pokarmową
4. Choroby wektorowe, malaria i szczepienia przedekspozycyjne
5. Inne zalecenia prozdrowotne podczas podróży

Aktualnie, gdy właściwie cały świat stoi przed nami otworem, do każdej planowanej podróży warto przygotować się z wyprzedzeniem, aby bezpiecznie i w komforcie spędzić czas w odwiedzanym miejscu oraz uniknąć niekorzystnych następstw zdrowotnych. Dotyczyć to powinno podróży nie tylko ekstremalnych i egzotycznych.  

Kiedy i jak zaplanować profilaktykę przedwyjazdową?

Rozsądne planowanie wyjazdu to wyraz troski o własne zdrowie oraz bycia odpowiedzialnym również za współtowarzyszy. Wybór kierunku i pory roku podroży powinien wiązać się z oceną stanu zdrowia wszystkich uczestników wyjazdu oraz ich możliwości adaptacji do warunków panujących na miejscu. Zwróćmy szczególną uwagę na towarzyszące nam dzieci lub podróże osób chorych przewlekle, kobiet ciężarnych czy w wieku podeszłym.  

Porada lekarska przed planowanym wyjazdem powinna odbyć się optymalnie na 3-4 miesiące przed podróżą. 

Szczególnie ważne jest to w przypadku planów wyjazdowych obejmujących:

• rejony z licznymi znanymi zagrożeniami zdrowotnymi,
• ekstremalne aktywności zaplanowane w trakcie wyjazdu,
• podróż osób o szczególnych potrzebach zdrowotnych.

W tych przypadkach zakres profilaktyki przedwyjazdowej może być znacznie szerszy, a konieczny czas na jego zrealizowanie dłuższy niż kilka tygodni. W przypadku niektórych osób być może zasadne będzie rozważenie rezygnacji z wyjazdu ze względu na stan zdrowia (po przeanalizowaniu zagrożeń i możliwości ich prewencji), modyfikacja trasy (ze względu na lokalne zagrożenia zdrowotne) czy zmiana terminu podróży w celu minimalizowania ryzyka.

Przegląd szczepień i dawki przypominające

Szczególnym elementem porady przedwyjazdowej zarówno dla dzieci, jak i osób dorosłych powinna być ocena wykonanych dotychczas szczepień ochronnych (obowiązkowych i zalecanych), ustalenie wskazań do ich uzupełnienia czy podania dawek przypominjących (np. przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi i polio zalecanych u osób dorosłych co 10 lat).

Niewiele jest szczepień obowiązkowych do wykonania w medycynie podróży. 

Jednak udokumentowane szczpienia przeciwko żółtej gorączce wymagane jest przy wjeździe do niektórych państw Afryki i Ameryki Południowej oraz w przypadku tranzytu przez rejony występowania tej choroby. Podróżujący do Mekki pielgrzymi powinni zaszczepić się przeciwko meningokokom, a rezydenci Afganistanu czy Pakistanu przeciw polio.  

Zalecane szczepienia i choroby przenoszone drogą pokarmową

Do rozważenia przed podróżą, również w rejony europejskie, jest wykonanie szczepień przeciwko grypie - pamiętajmy, że sezon grypowy na półkuli północnej trwa cały rok. Zaszczepienie się przeciwko COVID-19 i pneumokokom wzmacnia naszą ochronę przed infekcjami dróg oddechowych, które są najczęstszymi problemami zdrowotnymi występującymi u podróżników w trakcie oraz po powrocie z wyjazdu. W każdym przypadku zasadne jest wdrożenie pełnej profilaktyki chorób przenoszonych drogą pokarmową, w tym chociażby biegunki podróżnych. Jest to jedna z najczęstszych dolegliwości, która ze względu na swoją uciążliwość utrudnia lub wręcz uniemożliwia korzystanie z wyjazdu w pełni i realizowanie jego planu.

W trakcie podróży koniecznie trzeba przestrzegać reżimu sanitarnego, czyli pamiętać o częstym myciu i dezynfekcji rąk, piciu jedynie butelkowanej wody oraz żelaznej zasadzie „umyj-obierz-ugotuj lub wyrzuć” w odniesieniu do lokalnych produktów żywnościowych, w tym warzyw i owoców. Należy też przed wyjazdem rozważyć zaszczepienie się przeciwko cholerze, durowi brzusznemu czy wirusowemu zapaleniu wątroby typu A, które to choroby przenoszone są drogą pokarmową.

Choroby wektorowe, malaria i szczepienia przedekspozycyjne

Dla osób wybierających się do rejonów endemicznego występowania różnych chorób wektorowych, czyli przenoszonych przez niektóre owady, dostępna jest profilaktyka celowana tzn. szczepienie przeciwko japońskiemu zapaleniu mózgu (Azja oraz Australia i Oceniania) czy kleszczowemu zapaleniu mózgu (liczne kraje Europy i Azji). 

W przypadku rejonów występowania malarii należy rozważyć i wdrożyć stosowną chemioprofilaktykę, gdyż nadal nie dysponujemy szczepionką przeciw malarii dla osób podróżujących.  Konieczne również jest zadbanie o różne i skuteczne metody ochrony przez wektorami zakażeń tzn. właściwy ubiór, repelenty czy moskitiery.  

W przypadku dzieci uwagę należy zwracać także na szczepienie przedekspozycyjne przeciwko wściekliźnie – ciekawość świata, ufność, a często także zatajanie przez dzieci kontaktu z bezpańskimi lub dzikimi zwierzętami, to czynniki szczególnego ryzyka zakażenia tą śmiertelną chorobą.  

Zgłaszając się na poradę do lekarza medycyny podróży kilka tygodni przed planowanym wyjazdem możemy jeszcze zrealizować większość koniecznych działań profilaktycznych.

Dotyczy to obowiązkowych (w niektórych rejonach świata), a także zalecanych dla danej destynacji szczepień ochronnych czy zaplanowania chemioprofilaktyki malarii, a także skrupulatnego skompletowania apteczki podróżnej. 

Istnieje również możliwość wdrożenia pewnych działań profilaktycznych w przypadku podróżników last-minute, nie warto więc z takiej wizyty rezygnować nawet gdy do wyjazdu pozostało nam kilka dni. 

Lekarz znający zagrożenia występujące w danym rejonie świata, biorąc pod uwagę możliwości i czas, którym dysponujemy, zaproponuje optymalne postępowanie profilaktyczne oraz uczuli na jakie czynniki ryzyka należy szczególnie zwracać uwagę w trakcie planowej podróży. Porada ta pozwala także na omówienie zasad profilaktyki przeciwzakrzepowej ważnej szczególnie przy długich podróżach samolotem i u osób z czynnikami ryzyka wystąpienia zakrzepicy. Umożliwia też uzyskanie informacji o zasadach przewozu leków stosowanych systematycznie i ewentualne wydanie stosownego zaświadczenia w przypadku jego wymagania w trakcie kontroli granicznych.  

W przypadku planowanych ekstremalnych aktywności jak trekking czy wspinaczka wysokogórska, należy z lekarzem omówić konieczność i zakres profilaktyki choroby wysokościowej oraz procedurę aklimatyzacji, a przede wszystkim ocenić bezpieczeństwo takich aktywności na podstawie historii medycznej i aktualnego stanu zdrowia danej osoby.

Inne zalecenia prozdrowotne podczas podróży

W trakcie podróży warto zwrócić też uwagę na inne zachowania prozdrowotne, takie jak ochrona przed promieniowaniem UV, profilaktyka chorób przenoszonych drogą kontaktów seksualnych czy sposoby minimalizowania uciążliwości zjawiska jet lag.  

Niezależnie czy planujesz wyjazd trampingowy czy urlop all inclusive w wakacyjnym kurorcie oraz jak odległa jest to destynacja, zadbaj o odpowiednie zdrowotne przygotowanie do podroży dla siebie i współtowarzyszy.