Chodzenie na palcach – objawy, przyczyny, konsekwencje, rehabilitacja

Spis treści

1. Objawy chodzenia na palcach – jak rozpoznać problem?
2. Dlaczego dzieci chodzą na palcach? Możliwe przyczyny
3. Co się dzieje, kiedy dziecko chodzi na palcach?
4. Rehabilitacja i postępowanie – co robić?
5. Na co należy uważać?
6. Chodzenie na palcach. Podsumowanie

Chodzenie na palcach może być po części wynikiem działań opiekunów malucha. Ci, niecierpliwie wyczekując kroków milowych w jego rozwoju, potrafią przyspieszać pionizowanie, siedzenie, stawanie czy chodzenie. Tymczasem każda z tych czynności opanowana przez maluszka samodzielnie i w swoim czasie, przygotowuje jego aparat ruchu w zakresie reakcji równoważnych, obronnych i kontroli napięcia mięśniowego. Przeskakując ten etap adaptacji, narażamy dziecko na niepotrzebne powielanie błędnych wzorców lokomocji. Prowadząc dziecko za rączki, wymuszamy na nim chodzenie na palcach.

Objawy chodzenia na palcach – jak rozpoznać problem?

• Dziecko chodzi stale na palcach, unikając stawiania pięt na podłożu.
• Przy próbie postawienia całej stopy widać sztywność i opór.
• Maluch łatwo potyka się i ma trudności z utrzymaniem równowagi.
• Z czasem mogą pojawić się zgrubienia na palcach dziecka, a buty ścierają się szybciej z przodu niż z tyłu.

Warto odróżnić sytuację, gdy dziecko czasami chodzi na palcach (poprzez zabawę, naśladowanie, eksplorację), od tej, gdy to jest stały wzorzec chodu. Często przyczyną jest napięcie wynikające z porodu lub ułożenia w łonie matki, ale również z błędnego noszenia dziecka przez rodziców.

Dlaczego dzieci chodzą na palcach? Możliwe przyczyny

1. Etap rozwoju. U wielu maluchów w wieku 1-3 lat chodzenie na palcach jest normalne i wynika z eksperymentowania z równowagą. Zwykle mija samoistnie.
    
2. Przykurcz mięśni i ścięgna Achillesa. Skrócone mięśnie łydki lub ścięgno Achillesa utrudniają postawienie pięty na podłożu.
    
3. Problemy neurologiczne. Chód na palcach może być objawem wzmożonego napięcia mięśniowego (spastyczności), np. przy Mózgowym Porażeniu Dziecięcym.
    
4. Zaburzenia integracji sensorycznej. Dzieci z nadwrażliwością czuciową unikają kontaktu pięty z podłożem i preferują stawanie na palcach.
    
5. Autyzm i zaburzenia rozwojowe. Chodzenie na palcach bywa jednym z sygnałów towarzyszących zaburzeniom ze spektrum autyzmu.
    
6. Nawyki i zabawa. Niektóre dzieci po prostu przyzwyczajają się do takiego sposobu poruszania i utrwalają go w codziennych aktywnościach.

Co się dzieje, kiedy dziecko chodzi na palcach?

Podczas prawidłowego chodu ciężar ciała przenosi się od pięty, przez całą stopę, aż po palce. Dzięki temu mięśnie pracują harmonijnie, a stawy są równomiernie obciążone. Zachowane są zakresy ruchu we wszystkich stawach.

Przy chodzeniu wyłącznie na palcach:

• łydki i ścięgno Achillesa są stale napięte i skracają się,
• stawy skokowe tracą prawidłową ruchomość,
• kręgosłup i biodra przejmują nadmierne obciążenia,
• równowaga i koordynacja ruchowa są zaburzone.

Długotrwały chód na palcach może doprowadzić:

• do trwałych przykurczów,
• wad postawy,
• a nawet dolegliwości bólowych w dorosłości.

Rehabilitacja i postępowanie – co robić?

1. Obserwacja i konsultacja

• Jeśli dziecko ma mniej niż 3 lata i chodzi na palcach sporadycznie – to zwykle etap rozwojowy. Ale jeśli robi to stale lub po 3.roku życia – warto skonsultować się z fizjoterapeutą lub pediatrą.
   

2. Ćwiczenia rozciągające

• Delikatne rozciąganie mięśni łydek (np. skłony w przód przy wyprostowanych kolanach).
• Stanie przy ścianie z piętami na podłożu, lekkie wypychanie bioder do przodu.
   

3. Ćwiczenia wzmacniające

• Chodzenie na piętach – świetny trening dla mięśni grzbietowych stopy.
• Wchodzenie po schodach całymi stopami.
• Zabawy z podnoszeniem drobnych przedmiotów palcami stóp.
   

4. Stymulacja sensoryczna

• Chodzenie boso po różnych fakturach (piasek, trawa, dywan, mata sensoryczna).
• Zabawy równoważne – tory przeszkód, huśtawki, trampolina.
   

5. Terapia manualna i fizjoterapia

• Fizjoterapeuta może zastosować techniki rozluźniające, mobilizacje stawów, a także zalecić indywidualne ćwiczenia. Terapia polega na stymulowaniu naturalnych procesów leczniczych organizmu dziecka, by pomóc mu osiągnąć równowagę i poprawić położenie nóg.
   

6. Buty i ortezy

• W niektórych przypadkach specjalista może zaproponować obuwie korekcyjne lub ortezy, które ułatwiają prawidłowy wzorzec chodu.

Na co należy uważać?

• Nie bagatelizuj problemu, jeśli dziecko po 3. roku życia stale chodzi na palcach.
• Unikaj forsownych ćwiczeń bez konsultacji – mogą pogłębić przykurcze.
• Nie stosuj na własną rękę ortez ani ciężkiego obuwia korekcyjnego.
• Bądź cierpliwy – terapia wymaga czasu i systematyczności.

Chodzenie na palcach. Podsumowanie

Chodzenie na palcach u małych dzieci bywa etapem przejściowym, ale jeśli utrzymuje się po 3. roku życia, warto skonsultować się z fizjoterapeutą pediatrycznym. Wczesna diagnoza i odpowiednie ćwiczenia pozwalają uniknąć poważniejszych konsekwencji w przyszłości. Najlepiej, jeżeli już występuje ten problem u Twojego dziecka, w formie zabawy zachęcić go do zmiany środka ciężkości ciała (np. chodzenie na misia, szukanie przedmiotów stopami, skoki na całych stopach). Dziecko nie tylko się bawi, ale też rozwija prawidłowe wzorce ruchowe. Bo zdrowy chód to fundament całego rozwoju dziecka.