Strategia kokonowa – w trosce o innych
Spis treści
Szczepienia uznawane są za największe osiągnięcie nauki i medycyny. Pomogły w wyeliminowaniu groźnych chorób zakaźnych, rokrocznie ratują życie milionów ludzi na świecie.
Niedawne doświadczenie pandemii zakażenia SARS-CoV-2, a wcześniej grypy hiszpanki, pozwala nam realnie spojrzeć na to, jak dużym zagrożeniem dla zdrowia publicznego i bezpieczeństwa jednostki są łatwo przenoszące się i szerzące globalnie zakażenia.
Wraz z rosnącym zainteresowaniem zdrowym stylem życia i rozwojem dziedziny określanej medycyną stylu życia, zwiększa się także zainteresowanie działaniami profilaktycznymi, które pozwalają przeciwdziałać chorobom zagrażającym ludziom we współczesnym świecie. Jednym z bardzo istotnych działań profilaktycznych, traktowanych jako działanie z wyprzedzeniem, jest realizowanie dostępnych szczepień ochronnych, czy to obowiązkowych czy zalecanych.
Liczne gremia medyczne wydają rekomendacje dotyczące szczepień poszczególnych grup pacjentów np. chorych na nowotwory, choroby autoimmunologiczne, układu krążenia czy oddechowego. Jednak również szczepienia osób ogólnie zdrowych mają w pewnych sytuacjach szczególne znaczenie.
Na czym polega strategia kokonowa?
Przykładem takiego działania jest realizowanie szczepień w ramach tzw. strategii kokonowej, w której wyszczepienie otoczenia osoby szczególnie wrażliwej na zachorowanie, która nie może ze względu na wiek lub przeciwwskazania (stałe lub okresowe) zostać zaszczepiona, ma za zadanie ochronić tę osobę przed narażeniem na niebezpieczeństwo zachorowania.
Kogo chronić w otoczeniu noworodka?
Z punktu widzenia pediatry najbardziej wrażliwą grupą pacjentów są noworodki i małe niemowlęta, szczególnie dzieci urodzone przedwcześnie.
Skrupulatne przygotowanie rodziny na pojawienie się małego dziecka powinno obejmować także zrealizowanie szczepień ochronnych u domowników (rodzice, rodzeństwo) oraz innych osób z bliskiego otoczenia takich jak dziadkowe i opiekunowie.
Kobieta planująca ciążę, przygotowując się do roli mamy, powinna przed ciążą sprawdzić swój status, jeśli chodzi o uodpornienie, czyli zaszczepienie lub przechorowanie odry, świnki i różyczki oraz ospy wietrznej, bowiem szczepień przeciwko tym chorobom nie można wykonywać w trakcie ciąży. Ciężarnym zaleca się natomiast szczepienie przeciw grypie, COVID-19 i krztuścowi, co ma na celu z jednej strony ochronę mamy przed zachorowaniem, a z drugiej przekazanie przeciwciał dziecku przez łożysko, a także ochronę na czas opieki nad najmłodszym niemowlęciem jeszcze przed możliwością realizacji szczepień u dziecka właśnie w ramach strategii kokonowej. Mama bowiem jest najbliższą dziecku osobą w pierwszych tygodniach i miesiącach życia.
Podobny zakres uodpornienia proponujemy przyszłym ojcom, dziadkom i opiekunom najmłodszych dzieci. Do poszerzenia tej ochrony wykorzystać można także szczepienia przeciwko odpowiedzialnym za zakażenia inwazyjne (w tym posocznice) pneumokokom i meningokokom. Szczególnie ważne te szczepienia będą u starszego rodzeństwa uczęszczającego do dziecięcych zbiorowisk, czyli żłobków, przedszkoli, szkół.
W przypadku starszego rodzeństwa czas przed narodzinami młodszego dziecka należy w sposób optymalny wykorzystać na realizację obowiązkowego i zalecanego PSO. Z zalecanych szczepień ochronnych warto wykonać również te przeciwko ospie wietrznej, grypie czy COVID-19, by pomimo licznych kontaktów społecznych i socjalizacji, rodzeństwo mogło być bezpiecznym towarzyszem dziecięcych zabaw maluszka.
Szczególnie należy zadbać o uodpornienie się przeciwko chorobom zakaźnym, jeśli mamy w najbliższym otoczeniu osobę z pierwotnym lub wtórnym niedoborem odporności, leczoną onkologicznie czy immunosupresyjnie. W przypadku tych osób istnieć mogą czasowe lub trwałe przeciwskazania do wykonywania (szczególnie żywych) szczepień ochronnych, a nawet w przypadku możliwości ich realizacji odpowiedź organizmu może nie być satysfakcjonująca. Pamiętajmy, że wrażliwość tych osób na zakażenia i, co za tym idzie, także narażenie na cięższy lub powikłany przebieg chorób zakaźnych, jest istotnie wyższe niż u osób z prawidłowo funkcjonującym układem odporności. Warto więc zadbać o bezpieczne (i zdrowe!) otoczenie najbliższych poprzez szczepienie się.
Ze względu na postępujące wraz z wiekiem upośledzenie układu odporności, odpowiedź na szczepienia stosowane u osób wieku podeszłym jest słabsza i mniej efektywna. Nie musi w pełni chronić przed wystąpieniem chorób zakaźnych, które chociażby ze względu na współwystępowanie w tym wieku licznych chorób współistniejących, są dla osób starszych szczególnie groźne. Również otoczenie seniorów (tj. domownicy, opiekunowie, personel placówek leczniczych i opiekuńczych) może chronić ich, szczepiąc się w ramach strategii kokonowej. Rekomendowane dla takich osób są co najmniej szczepienia przeciwko grypie (co sezon), COVID-19 i krztuścowi oraz pneumokokom.
Ważną grupą osób tworzącą otoczenie pacjentów, w tym tych najbardziej wrażliwych, jak noworodki i młode niemowlęta, seniorzy czy chorzy w immunosupresji, jest personel placówek medycznych. Osoby te nie tylko dla ich bezpieczeństwa, ale również, a może przede wszystkim, dla bezpieczeństwa pacjentów, należałoby objąć szczepieniami zalecanymi w ramach strategii kokonowej. Budowanie bezpiecznego środowiska nie tylko domowego, ale i w placówkach opiekuńczych (DPS, ZOL, hospicja) czy leczniczych (poradnie, szpitale) możemy osiągnąć poprzez szczepienie wszystkich pracowników mających bezpośredni kontakt z pacjentami – czyli lekarzy, pielęgniarek, położnych, ratowników, opiekunów medycznych, fizjoterapeutów i pracowników rejestracji.
Jeśli zainteresował Cię temat strategii kokonowej, odnalazłeś w wyżej opisanych grupach siebie lub kogoś ze swojego bliskiego otoczenia, pomyśl co możesz zrobić dla swojego lub ich zdrowia i bezpieczeństwa. Czy warto zadbać o najbliższych, szczególnie jeśli chodzi o realizację szczepień ochronnych? Jeśli masz w tej kwestii pytania lub wątpliwości, przedyskutuj kwestię własnego, indywidualnego zalecanego kalendarza szczepień ze swoim lekarzem prowadzącym.
Źródła
