Ortoreksja - czym jest i kiedy warto udać się do specjalisty po pomoc?

Spis treści

1. Czym jest ortoreksja i jakie są jej przyczyny?
2. Jak objawia się ortoreksja?
3. Jakie zagrożenia stwarza ortoreksja?
4. Jak diagnozuje się ortoreksję?
5. Leczenie ortoreksji

Czym jest ortoreksja i jakie są jej przyczyny

Ortoreksja jest to stosunkowo nowe zaburzenie żywieniowe, charakteryzujące się przesadną, wręcz patologiczną i obsesyjną koncentracją na zdrowym stylu życia. Choć nie jest to zaburzenie znajdujące się w klasyfikacji chorób ICD-11 oraz DSM-5, nie należy go bagatelizować, ponieważ może poprzedzać inne poważne choroby. 

Szacuje się, że problem ortoreksji występuje u 5% do 18% społeczeństwa, głównie wśród młodych osób. 

Przyczyny rozwoju ortoreksji nie są do końca poznane. Istnieją przesłanki, że wynika ona z zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych i fobii.  

Jak objawia się ortoreksja

Osoby zmagające się z ortoreksją bardzo dokładnie przestrzegają zaleceń zdrowego żywienia. Dbają o swoją dietę, aktywność fizyczną oraz pozostałe elementy zdrowego stylu życia. Wydawałoby się, że nie jest to nic niepokojącego, w końcu są to pozytywne zachowania zdrowotne i warto, aby każdy je przejawiał.  

Jednak osoby z ortoreksją bardzo skrupulatnie do tego podchodzą, wręcz obsesyjnie. Ortorektycy przesadnie skupiają się na jakości wybieranych produktów, zwracają szczególną uwagę na pochodzenie i skład żywności. Wizyta w sklepie spożywczym trwa u takich osób znacznie dłużej niż u pozostałych i dodatkowo wiąże się ze stresem i niepokojem. Każdy produkt spożywczy przed wrzuceniem do koszyka jest dokładnie analizowany. Ortorektycy eliminują ze swojej diety wszystkie produkty z dodatkiem konserwantów, barwników, ponieważ w ich opinii są one niezdrowe. Warto podkreślić, że takie dodatki mają swoją uzasadnioną rolę np. zapobiegają psuciu się żywności, a ich dopuszczalna ilość w produktach jest ściśle regulowana prawnie.  

Osoby cierpiące na ortoreksję mają szeroką wiedzę żywieniową, dużo czytają na temat produktów spożywczych i poszczególnych składników diety. Ich posiłki bazują na niskoprzetworzonych produktach, często niepoddanych obróbce termicznej, ponieważ u ortorektyka istnieje błędne przekonanie, że gotowanie czy pieczenie sprawia, że produkt nie posiada już żadnych wartości odżywczych. W diecie ortorektyka nie ma miejsca na żywność wysokoprzetworzoną np. słodkie przekąski czy pizzę. 

Ortorektycy przejawiają bardzo restrykcyjne podejście do żywienia - ma być zdrowo na 100%. Nie dopuszczają myśli, że mogliby spożyć produkt, który zawiera np. więcej cukrów prostych czy tłuszczu.

Jakie zagrożenia stwarza ortoreksja?

Osoby zmagające się z ortoreksją nie są świadome zagrożeń jakie mogą wynikać z przesadnej koncentracji na żywieniu i eliminacji wielu produktów z diety. Ortorektycy stopniowo wykluczają ze swojego jadłospisu wiele produktów konwencjonalnych, wybierają jedynie te pochodzenia ekologicznego, ponieważ uważają, że tylko takie spełniają kryteria dobrej jakości. Z czasem niestety i takie produkty mogą być odrzucane. Eliminacja podstawowych pokarmów może prowadzić do niedoborów witamin i składników mineralnych. To z kolei zwiększa ryzyko występowania zaburzeń w funkcjonowaniu organizmu oraz rozwoju wielu chorób. Spadek masy ciała, gorsze samopoczucie, problemy z koncentracją i pamięcią, zaburzenia metaboliczne to tylko kilka przykładów skutków działania ortorektyka.  

Osobę z ortoreksją męczą natrętne myśli na temat jedzenia. Ortorektycy w kółko planują posiłki, są niechętni do zjedzenia czegokolwiek spoza swojego planu. Może skutkować to unikaniem spotkań towarzyskich i niechęcią do utrzymywania kontaktów z osobami, które nie przejawiają dużego zainteresowania jakością swojej diety. To z kolei zwiększa ryzyko wycofania społecznego i izolacji, co niekorzystnie wpływa na stan zdrowia psychicznego.  

Jak diagnozuje się ortoreksję?

Ortoreksja to pojęcie stosunkowo młode, z tego względu brakuje obecnie ścisłych kryteriów diagnostycznych. Pomocnym narzędziem do oceny skłonności do zachowań ortorektycznych jest kwestionariusz ORTO-15. Składa się on z 15 pytań.  

Przykłady pytań to:

1. Czy podczas oceny jedzenia smak jest dla Ciebie ważniejszy niż jego jakość?
2. Czy pozwalasz sobie na łamanie wyznawanych zasad dotyczących odżywiania?
3. Czy przeżywasz poczucie winy, gdy dokonujesz odstępstw od wyznaczonych zasad odżywiania?

Wynik testu może wskazywać na konieczność podjęcia dalszych działań - diagnostyki u odpowiedniego specjalisty z zakresu psychologii oraz wdrożenia odpowiedniego postępowania ukierunkowanego na szukanie i rozwiązania przyczyny. Test ORTO-15 nie zastępuje diagnozy.

Leczenie ortoreksji

W leczeniu ortoreksji istotne jest interdyscyplinarne podejście, czyli współpraca specjalistów różnych dziedzin m.in. psychologa, psychiatry, a także dietetyka. Zaburzenie to obejmuje sferę psychiczną i istotnie wpływa na zdrowie fizyczne. Bardzo ważną rolę w wychodzeniu z ortoreksji pełni najbliższe otoczenie. Wsparcie i pomoc od bliskich osób zwiększają szanse na powodzenie terapii.

Ortoreksja jest coraz częściej występującym zaburzeniem. Jeśli obserwujesz u siebie nadmierne kontrolowanie spożywanych produktów, przesadne skupianie się na jakości wybieranej żywności, a każda wizyta w sklepie czy wyjście ze znajomymi wiąże się z dyskomfortem i lękiem, koniecznie zgłoś się po pomoc psychologiczną.