Jak pracować nad zmianą nawyków żywieniowych u dzieci z otyłością

Spis treści

1. Jakie są przyczyny występowania otyłości u dzieci?
2. Nieprawidłowe nawyki żywieniowe
3. Bądź wzorem - daj przykład
4. Postaw na małe kroki
5. Daj wybór
6. Nie zmuszaj
7. Spożywaj posiłki razem z dzieckiem
8. Gotuj razem z dzieckiem
9. Bądź cierpliwy

Jakie są przyczyny występowania otyłości u dzieci?

Na rozwój otyłości wpływ ma wiele czynników, które są od siebie zależne:

• prowadzony styl życia -  nawyki żywieniowe, poziom aktywności fizycznej, długość i jakość snu,
• najbliższe środowisko - rodzice i inni domownicy, a także szkoła,
• stres,
• brak uważności w jedzeniu,
• relacje z rówieśnikami,
• wpływ mediów społecznościowych i reklamy,
• czynniki genetyczne.

Nieprawidłowe nawyki żywieniowe

Nieodpowiednio zbilansowana dieta, która jest wysokoenergetyczna i uboga w kluczowe składniki odżywcze, to jedna z głównych przyczyn rozwoju otyłości.

U dzieci z otyłością obserwuje się niskie spożycie różnorodnych warzyw i owoców, które zgodnie z zaleceniami Talerza Zdrowego Żywienia powinny stanowić połowę spożywanych w ciągu dnia posiłków. W diecie brakuje często pełnoziarnistych produktów zbożowych, ze względu na częstsze sięganie po te o wysokim stopniu oczyszczenia (m.in. dosładzane płatki śniadaniowe, jasne pieczywo). Problematyczne jest również wysokie spożycie żywności wysokoprzetworzonej, w tym słodkich i słonych przekąsek będących źródłem cukrów prostych i tłuszczów nasyconych. Taka żywność posiada niską wartość odżywczą, a wysoką gęstość energetyczną. W praktyce oznacza to, że jest źródłem jedynie “pustych kalorii” i nie zaspokaja głodu na długo.

Jak zatem pracować nad zmianą nawyków żywieniowych u dzieci?

Bądź wzorem - daj przykład

Nie można mówić o zmianie nawyków żywieniowych dzieci bez zwrócenia uwagi na zachowania żywieniowe rodziców. Rodzina to pierwsze, najbliższe środowisko dziecka, które prezentuje wzorce żywieniowe. Dzieciństwo to okres w życiu, w którym dziecko poznaje świat, uczy się funkcjonowania, kształtuje nawyki i dokonuje pierwszych wyborów żywieniowych. To właśnie ten czas jest kluczowy w rozwoju młodego organizmu i istotnie wpływa na funkcjonowanie w życiu dorosłym.  

Nawyki żywieniowe zbudowane w okresie dzieciństwa istotnie wpływają na sposób żywienia w dalszych latach życia.  

Zanim zaczniesz wprowadzać zmiany w jadłospisie dziecka, zwróć uwagę na swoje nawyki żywieniowe, wybierane na co dzień produkty i spożywane posiłki. Dziecko nie przekona się do jedzenia warzyw, jeśli pozostali domownicy nie będą ich spożywać. Maluchy potrzebują wzorca. Zadbaj o solidne podstawy żywieniowe w domu. Przy kompozycji posiłków kieruj się zasadami Talerza Zdrowego Żywienia. Zadbaj o zalecane proporcje między poszczególnymi grupami produktów spożywczych w diecie. Ucz dziecko od najmłodszych lat zdrowych nawyków żywieniowych, bądź dobrym wzorem do naśladowania.

Postaw na małe kroki

Chęć wprowadzenia wielu zmian jednocześnie może powodować uczucie przytłoczenia i w konsekwencji spadek motywacji do dalszego działania. Poprzez zamianę produktów o niskiej wartości odżywczej na te wysoko odżywcze modyfikacji może ulec smak potraw. Zwiększa to niestety ryzyko mniejszej akceptacji przez malucha. Nowe produkty wprowadzaj stopniowo, nie serwuj dziecku rewolucji na talerzu.

Nie narzucaj wielu zmian żywieniowych w krótkim czasie. Dziecko będzie potrzebować czasu na zaakceptowanie i polubienie nowych produktów w diecie.

Przykłady wprowadzania zmian małymi krokami na przykładzie produktów zbożowych:

1. Zamiast zamiany pieczywa jasnego oczyszczonego na razowe z dnia na dzień, zaproponuj dziecku pieczywo graham, które jest delikatne w smaku. Zaserwuj je w znanej formie np. chrupiących grzanek, które dodasz do ulubionej zupy.  
2. Mieszaj w jednym posiłku ryż jasny z brązowym lub makaron jasny z razowym.
3. Do ciasta naleśnikowego na bazie mąki pszennej oczyszczonej dodaj otręby pszenne. Dobrym pomysłem jest także mieszanie mąki oczyszczonej z mąką razową lub graham.

Daj wybór

Staraj się serwować dziecku smaczne posiłki, daj mu możliwość zadecydowania, które warzywa chce do nich dołożyć. Przykładowo, do kanapki z twarożkiem zaproponuj nie tylko plastry pomidora, ale również słupki ogórka i papryki. Samodzielny wybór produktów zwiększy u dziecka poczucie sprawczości. Niestety, narzucanie spożycia konkretnych warzyw, których dziecko nie zna i nie lubi, może wzbudzić opór i bunt. Nie zrażaj się, gdy maluch po raz kolejny nie chce zjeść przygotowanej porcji warzyw. Jeśli dziecko teraz nie ma ochoty na zjedzenie danego produktu, wcale nie oznacza to, że już nigdy nie będzie chciało go spróbować. Pamiętaj również, że kilkukrotna ekspozycja tego samego produktu, lecz np. w innej formie, może zwiększyć szanse na spróbowanie go i polubienie przez dziecko. Dla malucha marchewka pokrojona w słupki i ta w krążki to kompletnie inne warzywo.  

Nie zmuszaj

Zwróć uwagę na swoją postawę wobec dziecka. Zmuszanie i narzucanie mogą wzbudzić większą niechęć do spożywania nowych, wartościowych produktów. Kieruj do dziecka zachęcające komunikaty. Przykładowo zamiast: “Masz zejść wszystkie marchewki, bo są zdrowe.” powiedz: “Spróbuj tę marchewkę, zobaczysz jak przyjemnie chrupie. Spójrz, jest w Twoim ulubionym kolorze. Zjedz jej tyle, ile chcesz.” Bardziej zachęcający komunikat, prawda?

Spożywaj posiłki razem z dzieckiem

Wyniki wielu badań wskazują, że rodzice zbyt rzadko zasiadają z dziećmi do stołu. Spożywając przy najmłodszych różnorodne i prawidłowo zbilansowane posiłki dajemy dobry przykład i eksponujemy wartościowe produkty. Dzieci są obserwatorami - jeśli są świadkami jedzenia wartościowych dań to istnieje szansa, że z czasem chętniej będą takie wybierać. Wspólne spożywanie posiłków w miłej i bezstresowej atmosferze to okazja do budowania zdrowych nawyków żywieniowych oraz zacieśniania relacji rodzinnych.  

Gotuj razem z dzieckiem

Wspólne przygotowywanie potraw wzbudza ciekawość dziecka i chęć do spożywania nowych produktów. Zaangażuj maluszka w układanie domowego menu i przygotowanie listy zakupów. Poproś o propozycje posiłków i wspólnie wprowadźcie modyfikacje tak, aby były to wartościowe dania. Wybierzcie się razem na zakupy, jest to również cenny element edukacji żywieniowej. Pozwól dziecku wybrać z półki ulubione warzywa i owoce. Na etapie przygotowania posiłków zaangażuj je do pomocy, np. krojenia warzyw i wykorzystaj ten czas na opowiadanie o nowych produktach. Przygotowane wspólnie posiłki podawaj w ciekawej zastawie np. z ulubionym bohaterem z bajki. Ciekawostkami i atrakcyjnym podaniem zachęcisz dziecko do spróbowania nowej potrawy.  

Bądź cierpliwy

Zmiana nawyków to proces. Daj dziecku czas na poznanie i zaakceptowanie nowych produktów w diecie. Okaż zrozumienie, jeśli dziecko nie ma dziś ochoty na zjedzenie dodatkowej porcji warzyw. Pamiętaj, że wywieranie presji niestety oddali Cię od zamierzonego celu.  

Jeśli potrzebujesz wsparcia skonsultuj się ze specjalistą

Wsparcie w procesie zmiany nawyków żywieniowych jest bardzo ważne. Wspólne motywowanie się zwiększa szanse na utrzymanie chęci do dalszego działania. Jeśli czujesz, że nie radzisz sobie i brakuje Ci pomysłów do tego jak pracować z dzieckiem nad zmianą nawyków żywieniowych, skorzystaj z pomocy specjalisty. Wizyta u psychodietetyka czy psychologa może stanowić nieocenioną pomoc. Korzystaj także z wizyty u dietetyka, który oceni aktualną dietę dziecka i zaproponuje rozwiązania dostosowane do jego możliwości. Pamiętaj, że istotne jest również monitorowanie stanu zdrowia fizycznego dziecka, dlatego ważne są regularne wizyty kontrolne u lekarza pediatry.  

Zmiana nawyków żywieniowych to niezbędny element dietoterapii otyłości. Warto podejść do niej stopniowo, wprowadzając modyfikacje w sposobie żywienia małymi krokami. Pamiętaj, że Twoje codzienne wybory żywieniowe są równie ważne, dlatego razem z dzieckiem wprowadzaj zmiany w diecie. Bądź dla niego wsparciem. Twoje pozytywne nastawienie i partnerska postawa są istotne i zwiększają szansę na zbudowanie trwałych nawyków.