Bóle głowy

Spis treści

1. Trzy najczęstsze typy bólu głowy
2. Migrena – fazy, aura i objawy
3. Co wyzwala atak migreny
4. Napięciowy ból głowy – „obręcz” na głowie
5. Szyjnopochodny ból głowy i pozycja przy biurku
6. Diagnostyka i leczenie

Trzy najczęstsze typy bólu głowy

Do bólów pierwotnych zaliczamy przede wszystkim napięciowe bóle głowy oraz migreny, a wśród wtórnych istotne miejsce zajmują bóle szyjnopochodne. Najczęstsze są napięciowe bóle głowy – odpowiadają za blisko 50% wszystkich przypadków. Migreny stanowią około 23%, a pozostałe 27% to inne rodzaje bólów głowy. Problem nie dotyczy wyłącznie dorosłych: wśród dzieci między 6. a 12. rokiem życia aż 62% cierpi na bóle głowy.

Migrena – fazy, aura i objawy

Migrena jest drugą co do częstości przyczyną niepełnosprawności wśród kobiet poniżej 50. roku życia – szacuje się, że cierpi na nią 11–15% społeczeństwa. Ma bardzo charakterystyczny, etapowy przebieg. Wyróżnia się cztery (według niektórych autorów sześć) faz, które następują po sobie w określonej kolejności: fazę objawów prodromalnych, fazę bólową, fazę regeneracji oraz fazę postdromalną.

U około 80% pacjentów przed fazą bólową pojawia się aura – przemijający objaw wzrokowy w postaci plamki w polu widzenia lub migoczących światełek, tak zwanych scyntylacji. Aura trwa zwykle od 5 do 30 minut i jest dla pacjenta sygnałem, że zbliża się ból. Faza bólowa trwa od 4 do 72 godzin, a towarzyszą jej światłowstręt (fotofobia), nadwrażliwość na dźwięki (fonofobia), a często także nudności i wymioty. To moment, w którym pacjenci najczęściej szukają zaciemnionego, cichego pomieszczenia, bo ograniczenie bodźców pozwala łagodniej przejść przez atak. Migreny mogą występować od trzech do pięciu razy w miesiącu, a ból częściej dotyczy jednej połowy twarzy.

Co wyzwala atak migreny

Kobiety doświadczają migren dwa–trzy razy częściej niż mężczyźni. Wśród czynników, które mogą wyzwolić atak, wymienia się stres psychiczny i zaburzenia lękowe, zmęczenie psychiczne lub fizyczne, zbyt długie przerwy między posiłkami, czynnik hormonalny, zaburzenia snu (zbyt krótki lub złej jakości sen), bodźce węchowe i dźwiękowe, a także picie alkoholu. Rozpoznanie własnych wyzwalaczy bywa ważnym elementem ograniczania częstości napadów.

Napięciowy ból głowy – „obręcz” na głowie

Napięciowy ból głowy występuje równie często u kobiet, jak i u mężczyzn, a najczęściej pojawia się między 25. a 30. rokiem życia. Około 15% osób doświadcza go przynajmniej raz w tygodniu. Jego cechą charakterystyczną jest ból obustronny – co odróżnia go od zwykle jednostronnej migreny – obejmujący najczęściej okolice skroni i czoła. Pacjenci opisują go jako uczucie obręczy lub zbyt ciasnej czapki ściskającej głowę. Ból ma niewielką intensywność i pozwala względnie normalnie funkcjonować, ale potrafi trwać długo: dni, tygodnie, a nawet miesiące bez przerwy. Może nasilać się podczas żucia i długiego mówienia, dlatego szczególnie narażone są osoby wykonujące zawody, w których dużo operuje się głosem.

Szyjnopochodny ból głowy i pozycja przy biurku

Szyjnopochodny ból głowy to ból wtórny, którego przyczyna leży w górnym odcinku kręgosłupa szyjnego. Zaczyna się w szyi, a następnie wchodzi na potylicę i niekiedy dochodzi aż do czoła. Duże znaczenie ma tu pozycja ciała: nawykowe wysuwanie głowy do przodu (tzw. forward head position) podczas pracy przy komputerze zwiększa natężenie i częstotliwość tego rodzaju bólów. Czynnikiem ryzyka bywa też przebyty uraz kręgosłupa szyjnego typu smagnięcie biczem (whiplash) – badania pokazują, że nawet 40% osób po takim urazie wciąż odczuwa ból rok później. Obszary twarzy, głowy i kręgosłupa szyjnego są ze sobą ściśle powiązane anatomicznie i neurologicznie, dlatego w terapii pracuje się jednocześnie na wszystkich trzech elementach.

Diagnostyka i leczenie

W diagnostyce bólu głowy najważniejszy jest charakterystyczny wywiad oraz badanie kliniczne, podczas którego specjalista ocenia zakresy ruchu i sprawdza, czy wywołują ból. Na tej podstawie można zaklasyfikować pacjenta do jednego z trzech najczęstszych typów bólu głowy. W razie wątpliwości pomocne bywają badania obrazowe, przede wszystkim rezonans magnetyczny zlecany przez lekarza – wykonuje się je głównie po to, aby wykluczyć tak zwane czerwone flagi, czyli groźne przyczyny dolegliwości. Leczenie opiera się na farmakoterapii, która zmniejsza ból (w migrenie bywa niezbędna do przerwania fazy bólowej), warto jednak połączyć je z fizjoterapią. Ma ona wysoką skuteczność w zmniejszaniu bólu, poprawie komfortu życia i zwiększaniu ruchomości kręgosłupa szyjnego.