Jelita - nasz drugi mózg

Spis treści

1. Oś jelito–mózg i rola mikrobioty
2. Jelitowy układ nerwowy i nerw błędny
3. Stres a przewód pokarmowy
4. Podsumowanie

Oś jelito–mózg i rola mikrobioty

Mikrobiota czyli mikroorganizmy zamieszkujące nasze jelita pełnią ważną rolę w funkcjonowaniu układu pokarmowego. Między innymi wytwarzają witaminy z grupy B, K i kwas foliowy, których nasz organizm sam nie jest w stanie wytworzyć, a są to witaminy niezbędne do pracy układu nerwowego. Wspierają naszą odporność, dzięki czemu chronią Nas przed różnymi chorobami np. chorobami jelit. Wiele osób doświadczając problemów z przewodem pokarmowym odczuwa przy tym równolegle bóle głowy czy problemy ze snem. Z uwagi na ważny udział mikrobioty w osi jelit- mózg częściej już używa się określenia mikrobiota-jelita-mózg (ang. gut-microbiota-brain axis - GMB) niż samo jelito - mózg. 

Co ciekawe jelita mają swój własny układ nerwowy (określany jako enteralny), który otacza cały przewód pokarmowy i jest połączony z mózgiem za pomocą tzw. nerwu błędnego. Nerw błędny to jeden z najdłuższych nerwów w ludzkim organizmie, umożliwia komunikację między mózgiem a przewodem pokarmowym. Nerw błędny komunikuje się z mózgiem dwukierunkowo i co interesujące 80 % sygnałów wysyłanych jest z jelit do mózgu, a nie odwrotnie. Dlatego określenie “drugi mózg” jest tutaj jak najbardziej zasadne. 

Warto przywołać sytuacje z naszego życia, gdzie okazuje się, że połączenie między jelitami a mózgiem naprawdę istnieje. Przykładowo, weźmy pod uwagę ważną rozmowę o pracę. W trakcie przygotowania często ogarnia nas stres. Doświadczamy wówczas nieprzyjemnych objawów ze strony układu pokarmowego np. bólu brzucha, drżenia rąk, biegunki czy mdłości. Zupełnie odwrotnie jest, kiedy się zakochujemy - odczuwamy wówczas “motyle w brzuchu” i czujemy się szczęśliwi. Przytoczone sytuacje to proste przykłady z życia codziennego, które wskazują na istnienie powiązań między przewodem pokarmowym a układem nerwowym. 

Stres a przewód pokarmowy

Warto jednak zatrzymać się przy stresie i rozwinąć ten temat bardziej. Z jednej strony stres jest nam potrzebny - stanowi fizjologiczną reakcję i sposób na przetrwanie w sytuacji zagrożenia. Zagrożeń może być wiele - od czynników psychologiczny np. kłótnia, ucieczka przed goniącym nas zwierzęciem, po czynniki środowiskowe takie jak wysoko przetworzona i uboga w składniki odżywcze dieta. Niedobory składników odżywczych, wysoka zawartość cukru i tłuszczy tras czy sztuczne dodatki spożywane w dłuższej perspektywie mogą prowadzić do osłabienia układu odpornościowego, zwiększać ryzyko rozwoju insulinooporności, cukrzycy typu II, powodować reakcje alergiczne czy problemy z trawieniem. Wszystkie wymienione przykłady będą dla organizmu sytuacją zagrożenia prowadzącą do osłabienia kondycji organizmu. 

Dlaczego w sytuacjach dla nas stresowych doświadczamy objawów ze strony przewodu pokarmowego? W takich przypadkach aktywacji ulega jedna z części układu nerwowego czyli tzw. współczulny układ nerwowy, który odpowiada za mobilizację organizmu w razie zagrożenia. Zwiększeniu ulega m.in. poziom kortyzolu czyli hormon stresu, który jest odpowiedzią organizmu na stres. W sytuacjach dla Nas stresowych organizm potrzebuje pozbyć się treści jelitowej i przesłać całą energię do mózgu i mięśni, aby skupić się i wygrać z zagrożeniem. Jeżeli jest to stan chwilowy np. wspomniany już ważny egzamin, aktywacji ulega układ przywspółczulny, który działa odwrotnie - zapewnia wyciszenie, odpoczynek i regenerację dla organizmu. Problem zaczyna się wtedy, kiedy równowaga pomiędzy tymi układami zostaje zachwiana. Jeżeli nasze ciało pozostaje ciągle w trybie „walki lub ucieczki”, ciągle stymulujemy nasz organizm “stresorami” organizm nie ma szans na regenerację, czyli aktywację układu przywspółczulnego. Co w praktyce oznacza ? Stany zapalne i zmiany w mikrobiomie jelitowym. A zmiany w mikrobiomie jelitowym przyczyniają się do powstawania zaburzeń żołądkowo-jelitowych, takich jak zespół jelita drażliwego (IBS) czy chorób zapalnych jelit (IBD) tj. choroba Leśniowskiego - Chrona czy Wrzodziejące zapalenie jelita grubego. 

Podsumowanie

Połączenie oś-jelita czy częściej używany termin mikrobiota-oś-jelita odgrywa ważną rolę w kształtowaniu zdrowia człowieka, w szczególności odpowiada za prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego i pokarmowego. Mózg, który ściśle powiązany jest z naszym układem pokarmowym koordynuje pracę tego narządu m.in. poprzez pozyskiwanie składników odżywczych i mineralnych, ale również zbiera informacje, co dzieje się w przewodzie pokarmowym. Doświadczanie przykrych objawów ze strony przewodu pokarmowego, to pierwszy sygnał, że komunikacja między mózgiem a naszymi jelitami została zaburzona. Kluczowe jest zatem, aby wraz z dbaniem o zdrowie fizyczne, zadbać również o dobrostan psychiczny