Zawał mięśnia sercowego

Spis treści

1. Czym jest zawał i dlaczego powstaje?
2. Czynniki ryzyka, na które masz wpływ
3. Objawy zawału – nie tylko ból w klatce
4. Złota godzina – dzwoń pod 112
5. Leczenie zawału serca
6. Rokowanie i profilaktyka

Czym jest zawał i dlaczego powstaje?

Zawał serca to niedokrwienie mięśnia sercowego, które najczęściej ma podłoże miażdżycowe i rozwija się na gruncie choroby niedokrwiennej serca. Rzadziej przyczyną bywają inne stany zmniejszające dostarczanie tlenu do serca, takie jak nadciśnienie lub niedociśnienie tętnicze, anemia czy zmiany zapalne w mięśniu sercowym. Główną przyczyną pozostaje jednak miażdżyca tętnic wieńcowych – proces o podłożu zapalnym, w którym w ścianie naczyń odżywiających serce gromadzą się blaszki lipidowe. Wbrew obiegowej opinii miażdżyca nie dotyczy wyłącznie osób starszych – jej pierwsze zmiany można wykryć już u małych dzieci, a z wiekiem narastają.

Czynniki ryzyka, na które masz wpływ

Rozwojowi miażdżycy, a w efekcie zawału, sprzyja przede wszystkim styl życia. Do najważniejszych, modyfikowalnych czynników ryzyka należą:

1. nieprawidłowa dieta – bogata w tłuszcze, wysokokaloryczna, oparta na produktach przetworzonych o wysokim indeksie glikemicznym,

2. niska aktywność fizyczna prowadząca do nadwagi i otyłości,

3. palenie tytoniu oraz nowoczesnych wyrobów nikotynowych,

4. nadmierne spożycie alkoholu,

5. przewlekły stres, w tym związany z osobowością typu A (wybuchową, nadmiernie roztrząsającą sytuacje).

Te same czynniki prowadzą do nadciśnienia, cukrzycy i otyłości, które dodatkowo nasilają zmiany miażdżycowe. Rozwijająca się latami miażdżyca może zatkać światło tętnicy wieńcowej – często dzieje się to wskutek pęknięcia niestabilnej blaszki miażdżycowej, na której tworzy się zakrzep, wywołując pełnoobjawowy zawał.

Objawy zawału – nie tylko ból w klatce

Klasycznym objawem zawału jest ból w klatce piersiowej – ostry, silny, dławiący, gniotący, piekący lub ściskający. Nie jest to ból punktowy, który da się przykryć opuszką palca, lecz rozlany po całej klatce (pacjenci często wskazują na nią całą dłonią lub pięścią). Trwa zwykle powyżej 5 minut, a powyżej 20 minut jest bardzo charakterystyczny; nie ustępuje w spoczynku ani po nitroglicerynie. Ból nie zawsze jednak występuje – u osób starszych i chorujących na cukrzycę może rozwinąć się tzw. niemy zawał, który zostawia po sobie takie samo spustoszenie jak każdy inny.

Inne objawy to duszność, trudności z oddychaniem, suchy kaszel, a także ból brzucha z wymiotami (tzw. brzuszna maska zawału), gorączka i zlewne poty. U kilkunastu procent chorych ból promieniuje – do żuchwy oraz lewej kończyny górnej, aż po palce. Sygnałem bywa też nagłe pogorszenie tolerancji wysiłku. Co ważne, każdy zawał może mieć inne objawy, dlatego nawet osoba, która już raz go przebyła, może nie rozpoznać kolejnego. W razie jakichkolwiek wątpliwości należy w pierwszej kolejności podejrzewać właśnie zawał.

Złota godzina – dzwoń pod 112

Zawał to choroba śmiertelna, dlatego czas reakcji jest bezcenny. Mówi się o „złotej godzinie” – to w tej pierwszej godzinie powinno dojść do interwencji medycznej. Jeśli podejrzewasz u siebie problemy z sercem, nie kontaktuj się z lekarzem rodzinnym ani nie dzwoń do bliskich – niezwłocznie wezwij pogotowie ratunkowe, dzwoniąc pod numer 112. Tylko zespół ratownictwa medycznego może rozpocząć leczenie już w karetce.

Leczenie zawału serca

Odpowiednio wcześnie zdiagnozowany zawał daje szansę na znaczną poprawę rokowania. Leczenie opiera się na połączeniu farmakoterapii z interwencją kardiologiczną – angioplastyką tętnic wieńcowych (fizycznym udrożnieniem zatkanego naczynia, wykonywanym zwykle w ostrej fazie) lub zabiegiem wszczepienia bypassów. O wyborze metody decyduje zazwyczaj interdyscyplinarny zespół lekarski. Pacjenci po zawale muszą ściśle przestrzegać zaleceń kardiologa i przewlekle przyjmować dobrane leki – dopiero połączenie wczesnej interwencji z farmakoterapią zwiększa szansę na powrót do zdrowia.

Rokowanie i profilaktyka

Rokowanie po zawale zależy przede wszystkim od dwóch czynników: przestrzegania farmakoterapii oraz modyfikacji stylu życia. Choć na czynniki genetyczne nie mamy wpływu, to styl życia pozostaje w naszych rękach – duża aktywność fizyczna, odpowiednia dieta, brak nałogów i redukcja stresu realnie zmniejszają ryzyko chorób układu krążenia. Kluczowa jest też współpraca z lekarzem oraz innym personelem medycznym, dietetykiem czy fizjoterapeutą. Regularny kontakt z kardiologiem i lekarzem rodzinnym pozwala optymalizować leczenie i prowadzić skuteczną profilaktykę – zarówno pierwotną, jak i wtórną.