Chroń się przed nadmierną ekspozycją na działanie promieniowania UV

Spis treści

1. Wpływ promieniowania UV na zdrowie
2. Grupy szczególnego ryzyka
3. Ochrona przed promieniowaniem UV
4. Zachowaj czujność onkologiczną

Wpływ promieniowania UV na zdrowie

Promieniowanie ultrafioletowe jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju nowotworów skóry, takich jak czerniak, rak kolczystokomórkowy (SCC) i rak podstawnokomórkowy (BCC). Według danych Światowej Organizacji Zdrowia (World Health Organization – WHO) 2020 roku na świecie zdiagnozowano ponad 1,5 miliona przypadków nowotworów skóry, a z ich powodu zmarło ponad 120 tysięcy osób. Regularne, nadmierne eksponowanie skóry na działanie promieniowania UV prowadzi do uszkodzeń DNA, które znacząco zwiększają ryzyko występowania nowotworów skóry. Ponadto, promieniowanie UV może osłabiać układ odpornościowy, zwiększając ryzyko infekcji i reaktywacji wirusów, jak np. wirusa opryszczki. Promieniowanie UV może również uszkadzać oczy, prowadząc do chorób takich jak: zapalenie spojówek i rogówki, zaćma (katarakta) oraz zwyrodnienie plamki żółtej. Według danych szacunkowych WHO, aż 15 milionów ludzi na świecie cierpi na ślepotę spowodowaną zaćmą, a około 10% z tych przypadków może być związane z nadmierną ekspozycją na UV.

Grupy szczególnego ryzyka

Nadmierne narażenie na promieniowanie UV jest szczególnie niebezpieczne dla dzieci i młodzieży. Jak zaznacza WHO, większość czasu, który w życiu spędzamy na świeżym powietrzu, przypada na okres przed 18. rokiem życia. Dlatego dzieci i młodzież wymagają szczególnej ochrony przed działaniem promieni UV. Kilka epizodów oparzeń słonecznych w młodym wieku może zwiększyć ryzyko zachorowania na czerniaka skóry nawet o 75% w dorosłości, w porównaniu do osób, które takich poparzeń nie doznały. WHO podkreśla, że dzieci i młodzi ludzie często nie zdają sobie sprawy z zagrożeń zdrowotnych wynikających z nadmiernej ekspozycji na działanie promieniowania UV. Dlatego też, należy pamiętać, że dzieci poniżej pierwszego roku życia zawsze powinny przebywać w cieniu, nie wolno pozwalać im na drzemkę w pełnym słońcu, a dzieci i młodzież powinny bawić się w cieniu. Ważne jest też stosowanie najwyższego filtra przeciwsłonecznego, a solaria powinny być dla nich bezwzględnie niedostępne.

W Polsce przeprowadzono działania mające na celu ograniczenie dostępu do solariów osobom poniżej 18. roku życia. Na mocy ustawy o ochronie zdrowia przed skutkami korzystania z solarium, od lutego 2018 roku obowiązuje zakaz możliwości korzystania z solarium przez osoby niepełnoletnie. Dodatkowo, wprowadzono zakaz reklamowania i promowania usług solariów oraz obowiązek informowania o zagrożeniach zdrowotnych związanych z opalaniem w tego typu miejscach.​

Oprócz dzieci i młodzieży, szczególną uwagę na ochronę przed nadmiernym działaniem promieniowaniem UV powinny zwracać osoby o jasnej karnacji, ze względu na niski poziom melaniny – substancji stanowiącej naturalną ochronę skóry przed promieniowaniem UV.

Ochrona przed promieniowaniem UV

Istnieje wiele prostych i skutecznych sposobów, zalecanych przez WHO w celu ochrony organizmu przed nadmiernym promieniowaniem UV:

1. Przede wszystkim – bezwzględne zrezygnowanie z korzystania z solarium. Nie ma żadnego uzasadnienia zdrowotnego dla korzystania z łóżek opalających i sztucznych źródeł UV. Sztuczne źródła UV, takie jak solaria, zwiększają ryzyko rozwoju raka skóry. Z tego powodu wiele krajów ogranicza możliwości korzystania z tych urządzeń.
2. Unikanie słońca w południe - w godzinach od 10:00 do 16:00 promieniowanie UV jest najsilniejsze.
3. Cień i odzież ochronna - przebywanie w cieniu, noszenie ubrań z długimi rękawami, szerokich kapeluszy i okularów przeciwsłonecznych z filtrem UV zmniejsza narażenie na UV.
4. Stosowanie kremów i innych preparatów z filtrem UV – powinny one być stosowane na odsłonięte części skóry, ale należy pamiętać, że nie są one wystarczającym zabezpieczeniem przy dłuższym przebywaniu na słońcu.

Zachowaj czujność onkologiczną

Nowotwory skóry, są jednymi z nielicznych, w przypadku których, niepokojące zmiany możemy na wczesnym etapie ich rozwoju zauważyć sami, dokonując regularnych przeglądów znamion – samodzielnie – raz w miesiącu, a także raz do roku u lekarza specjalisty. Cechy znamion, które powinny nas zaalarmować, opisuje zasada ABCDE:

• A – asymetria – znamiona o nieregularnych kształtach,
• B – brzegi – nierównomierne, poszarpane brzegi posiadające zgrubienia,
• C – czerwony, czarny – niejednolity kolor znamienia,
• D – duży rozmiar – wielkość zmiany powyżej 6 mm,
• E – ewolucja – znamię ulega zmianom, np. powiększa się.

W przypadku wystąpienia niepokojących objawów, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.