12 grudnia 2019
Ból gardła – co mogą zwiastować dolegliwości tego narządu?
Ból gardła to jedna z najczęstszych dolegliwości, z którą zmaga się zarówno dzieci, jak i dorośli. Może być objawem przeziębienia, infekcji wirusowej lub bakteryjnej, a czasem sygnalizować poważniejsze problemy zdrowotne, w tym refluks czy choroby nowotworowe.
W początkowej fazie choroby wiele osób może złagodzić objawy domowymi sposobami – ciepłym mlekiem z miodem, płukankami ziołowymi czy inhalacjami. Gdy dolegliwości są nasilone lub nie ustępują mimo stosowania leków bez recepty, niezbędna jest konsultacja lekarska. Dzięki telemedycynie diagnoza i leczenie mogą odbyć się bez wychodzenia z domu, co jest wygodnym rozwiązaniem zwłaszcza w przypadku silnego bólu lub problemów z poruszaniem się.
Spis treści:
- Ból gardła i trudności z przełykaniem – kiedy powinny niepokoić?
- Najczęstsze przyczyny bólu gardła
- Kiedy z bólem gardła należy udać się do lekarza?
- Leczenie bólu gardła
- Domowe sposoby na ból gardła
Ból gardła i trudności z przełykaniem – kiedy powinny niepokoić?
Ból gardła jest jedną z najczęstszych dolegliwości zgłaszanych przez pacjentów do lekarzy pierwszego kontaktu, pediatrów i otolaryngologów. Może dotyczyć dzieci, dorosłych oraz osób starszych. Najczęściej jest objawem infekcji wirusowej, występującej w 70–90% przypadków, wywołanej przez rinowirusy, koronawirusy, adenowirusy, wirusy grypy i paragrypy. Rzadziej przyczyną są infekcje bakteryjne – głównie Streptococcus pyogenes (paciorkowiec β-hemolizujący grupy A), stanowiące 5–37% ostrych zapaleń gardła.
Ból gardła może mieć różny charakter – od lekkiego drapania, pieczenia i łaskotania po ostry, uniemożliwiający połykanie ból (odynofagia). Często promieniuje do ucha (otalgia) ze względu na bogate unerwienie gardła przez nerw trójdzielny, językowo-gardłowy i błędny. Towarzyszyć mu może kaszel, odchrząkiwanie lub uczucie ciała obcego w gardle.
Ból gardła u kobiet w ciąży
Kobiety w ciąży są szczególnie narażone na infekcje gardła z powodu obniżonej odporności i zmian hormonalnych. Nie wszystkie leki są w tym okresie bezpieczne, dlatego leczenie powinno opierać się przede wszystkim na domowych, bezpiecznych metodach, takich jak: płukanie gardła solą fizjologiczną lub naparem ziołowym (rumianek, szałwia), picie ciepłych napojów z miodem, nawilżanie powietrza i odpoczynek. Niewyleczona infekcja może prowadzić do powikłań, w tym zwiększonego ryzyka poronienia.
Ból gardła przy przełykaniu
Ból gardła nasilający się podczas połykania może wskazywać na:
- wirusowe zapalenie gardła – zwykle towarzyszą mu katar, kaszel, stan podgorączkowy, bóle mięśniowe;
- bakteryjne zapalenie gardła – nagły początek choroby, wysoka gorączka, silny ból gardła, naloty włóknikowe na migdałkach, powiększone i bolesne węzły chłonne szyi;
- powikłania ropne, np. ropień okołomigdałkowy – jednostronny, nasilający się ból, szczękościsk, przesunięcie języczka w stronę zdrową, gorączka, silne utrudnienie połykania;
- urazy lub ciała obce w gardle – nagły, kłujący ból po posiłku;
- przewlekłe stany zapalne lub refluks żołądkowo-przełykowy – nawracający ból gardła, drapanie, uczucie spływania wydzieliny po tylnej ścianie gardła;
- neuralgie nerwu językowo-gardłowego – jednostronny, rwący ból, trudności w żuciu i połykaniu.
Najczęstsze przyczyny bólu gardła
Ból gardła i towarzyszące mu często trudności w przełykaniu jest dolegliwością o wieloczynnikowej etiologii, która może wynikać zarówno z infekcji, jak i czynników nieinfekcyjnych. Do najczęstszych przyczyn należą:
Infekcje wirusowe i bakteryjne
Najczęściej ból gardła wywołują infekcje wirusowe, odpowiadające za 70–90% przypadków. Do najczęstszych patogenów należą rinowirusy, adenowirusy, koronawirusy, wirus grypy, paragrypy oraz wirus Epsteina-Barr (mononukleoza zakaźna). Objawy zwykle obejmują łagodny do umiarkowanego ból gardła, katar, kaszel, stan podgorączkowy lub gorączkę, a także złe samopoczucie i bóle mięśniowe.
Rzadziej ból gardła ma podłoże bakteryjne, najczęściej wywołuje go Streptococcus pyogenes (paciorkowiec β-hemolizujący grupy A), a w mniejszym stopniu paciorkowce grupy C i G. Bakterie mogą powodować ostry, nagły ból gardła z wysoką gorączką, znaczne zaczerwienienie migdałków, bolesne powiększenie węzłów chłonnych i naloty włóknikowe. Nieleczone infekcje bakteryjne mogą prowadzić do powikłań, takich jak ropnie okołomigdałkowe, ropnie dna jamy ustnej czy uszkodzenia nerek i serca w dalszej perspektywie.
Refluks przełykowo-żołądkowy
Przewlekły ból gardła może być również skutkiem refluksu żołądkowo-przełykowego. Cofanie się kwaśnej treści żołądkowej do przełyku podrażnia błonę śluzową gardła, co prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego. Dolegliwość objawia się pieczeniem, uczuciem ciała obcego w gardle, nawracającym bólem, przewlekłym kaszlem, chrypką, a czasem uczuciem zalegania pokarmu. Przewlekły refluks może być często niewidoczny w badaniu gardła, dlatego wymaga szczegółowego wywiadu i diagnostyki gastroenterologicznej.
Czynniki mechaniczne i urazowe
Nagły, kłujący ból gardła może być wynikiem urazu mechanicznego lub obecności ciała obcego w gardle lub przełyku. Może do niego dojść np. podczas spożywania twardego pokarmu lub przypadkowego zadławienia. Objawom towarzyszy zwykle podrażnienie błony śluzowej, a czasami ślina podbarwiona krwią. Podobny charakter mają oparzenia termiczne lub chemiczne jamy ustnej i gardła.
Ból gardła a zmiany nowotworowe
Przewlekły, jednostronny ból gardła, nasilający się przy połykaniu, czasem promieniujący do ucha, może być objawem nowotworu gardła, nasady języka, migdałków podniebiennych lub krtani. Towarzyszą mu objawy ogólne: ślinienie, cuchnięcie z ust, szczękościsk, guz na szyi czy duszność w zaawansowanym stadium.
Inne przyczyny przewlekłego bólu gardła
Ból gardła mogą również wzmagać:
- zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa w odcinku szyjnym – powodem bólu gardła jest w tym przypadku neuralgia nerwu językowo-gardłowego;
- przepuklina rozworu przełykowego – jej objawy są podobne jak przy refluksie, więc czynnikiem sprawczym bólu gardła jest podrażnienie śluzówki w jamie ustnej;
- praca zawodowa – z dolegliwościami w okolicy gardła i krtani bardzo często zmagają się osoby pracujące w szkodliwych warunkach, np. przy substancjach chemicznych lub w miejscach o dużym natężeniu pyłu;
- czynniki środowiskowe – bólom gardła nierzadko winna jest klimatyzacja, ponieważ nawiew chłodnego powietrza sprzyja nadmiernemu wysychaniu śluzówek.
Ból gardła i ucha to także efekt stanu zapalnego, który towarzyszy infekcjom ucha środkowego lub górnych dróg oddechowych. Bywa też tak, że jest on zwiastunem toczącego się w organizmie procesu nowotworowego, który wymaga natychmiastowego leczenia.
Kiedy z bólem gardła należy udać się do lekarza?
Niezwłoczna konsultacja lekarska jest wskazana, jeśli:
- ból gardła jest bardzo silny i utrudnia połykanie lub oddychanie,
- występują wysoka gorączka i dreszcze, powiększone węzły chłonne, naloty na migdałkach, ropne zmiany,
- pojawiają się objawy ogólne, takie jak silny ból głowy, osłabienie, powiększenie wątroby lub śledziony,
- ból jest jednostronny, nasilający się, towarzyszy mu szczękościsk, przesunięcie języczka, ropień lub trudności w artykulacji,
- występuje podejrzenie urazu lub ciała obcego,
- ból gardła jest przewlekły, nawracający lub jednostronny, co może wskazywać na neuralgię lub nowotwór.
Lekarzem, do którego powinien udać się chory z bólem gardła, jest laryngolog. Jeśli to tylko niegroźna infekcja, pacjenta może zdiagnozować również internista. Inni specjaliści są potrzebni, gdy z bólem gardła współistnieją dodatkowe objawy, które mogą zaniepokoić chorego. Konsultacji lekarskich wcale nie trzeba odbywać w placówce.
Na rynku medycznym dostępne są usługi, z których można skorzystać bez konieczności wychodzenia z domu. Wystarczy jedynie wykupić taką formę pomocy w jednej z wirtualnych przychodni. Lekarz, który podejmie się konsultacji telemedycznej, może wystawić skierowanie na badania lub receptę na leki, którą chory może zrealizować w aptece znajdującej się najbliżej jego miejsca zamieszkania. Należy pamiętać ze czasem wizyta stacjonarna może być niezbędna.
Leczenie bólu gardła
W przypadkach, gdy ból gardła jest silny lub towarzyszą mu inne objawy infekcji, warto zastosować leki przeciwbólowe i przeciwzapalne. Najczęściej stosuje się preparaty zawierające paracetamol lub ibuprofen, które skutecznie łagodzą ból i obniżają towarzyszącą bólowi gardła gorączkę.
Obecnie rekomendowana jest octenidyna w postaci pastylek twardych do ssania: krótkotrwałe uzupełniające leczenie dorosłych i młodzieży w wieku od 12 lat z zapaleniem błony śluzowej jamy ustnej i gardła z typowymi objawami, takimi jak ból, zaczerwienienie i obrzęk.
W przypadku podejrzenia infekcji bakteryjnej, np. paciorkowcowego zapalenia gardła, konieczna jest antybiotykoterapia. Właściwa diagnostyka, np. szybki test antygenowy na paciorkowca lub wymaz z gardła, jest niezbędna, aby uniknąć niepotrzebnego stosowania antybiotyków.
W leczeniu farmakologicznym istotne jest też wspomaganie terapii objawowej, np. poprzez płukanki, inhalacje czy nawilżanie powietrza. Takie połączenie działań domowych i leków miejscowych znacząco poprawia komfort chorego i skraca czas trwania dolegliwości.
Domowe sposoby na ból gardła
Wielu pacjentów nie wie, że skuteczne metody łagodzenia bólu gardła można znaleźć w domowych zapasach kuchennych. Naturalne składniki, z których można przygotować syrop lub płukanki mogą przynieść ulgę, zmniejszyć stan zapalny i poprawić komfort przy połykaniu.
Jednym ze starych sposobów naszych babć jest mleko z łyżką miodu lub masła. Wystarczy podgrzać mleko w garnku, rozpuścić w nim mleko lub masło i podać choremu. W celu naturalnego wspomagania odporności do mleka z miodem można dodać również czosnek lub kurkumę.
eukaliptusowy, miętowy czy sosnowy działa przeciwzapalnie, odkażająco i oczyszczająco na drogi oddechowe, co może przynieść ulgę przy kaszlu towarzyszącym bólowi gardła.
Dobrym rozwiązaniem jest też stosowanie siemienia lnianego, które łagodzi podrażnienia gardła i ułatwia połykanie. Kleik przygotowuje się na wodzie lub mleku, podawany ciepły – najlepiej kilka razy dziennie.
Dodatkowo warto pamiętać o nawadnianiu organizmu, unikaniu drażniących napojów (alkohol, kawa) oraz odpoczynku dla gardła – szczególnie w przypadku pracy głosem. Domowe metody są skuteczne głównie w łagodnych i wirusowych stanach zapalnych, a przy nasilonym bólu, trudności w połykaniu lub gorączce konieczna jest konsultacja lekarska.
Domowe płukanki łagodzące ostry ból gardła
Skuteczne w łagodzeniu bólu gardła są różnego rodzaju płukanki, które oczyszczają błonę śluzową i zmniejszają stan zapalny.
- Płukanki ziołowe – przygotowane na bazie szałwii, rumianku, nagietka lub korzenia prawoślazu. Można je zrobić samodzielnie lub kupić gotowe w aptece czy sklepie zielarskim.
- Płukanki z wodą utlenioną – kilka kropel w szklance przegotowanej wody wystarcza, aby kilka razy dziennie płukać gardło i zmniejszyć podrażnienie.
Źródła
- Waśniewska-Okupniak, E. (2020). Ból gardła. General Practitioner/Lekarz POZ, 6(5). https://www.termedia.pl/Journal/-98/pdf-42945-20
- Kalicki, B., Milart, J., Wachnicka‑Bąk, A., Placzyńska, M., & Jung, A. (2012). Ból gardła–kiedy leczenie objawowe jest wystarczające?. Pediatria i Medycyna Rodzinna, 8(2), 107-110. https://bibliotekanauki.pl/articles/1032312.pdf
