Zaburzenia napięcia mięśniowego u dzieci

Spis treści

1. Wzmożone napięcie
2. Obniżone napięcie

Zaburzenia napięcia mięśniowego należą do najczęstszych problemów, z powodu których niemowlęta trafiają pod opiekę  fizjoterapeutów. Na podstawie obserwacji spontanicznych ruchów dziecka oraz podczas badania fizykalnego lekarz może stwierdzić u niemowlęcia prawidłowe lub zaburzone napięcie mięśniowe. Najczęściej diagnozuje się hipertonię, czyli wzmożone napięcie mięśniowe, nieco rzadziej hipotonię, czyli obniżone napięcie mięśniowe. Wszelkie wątpliwości w tym temacie należy skonsultować z lekarzem. W większości przypadków leczenie zaburzeń będzie opierało się na wprowadzeniu fizjoterapii.  

Zacznijmy od tego, że napięcie mięśniowe ma każdy z nas. Jest nam ono potrzebne do zwykłego funkcjonowania, poruszania się itd. Napięcie mięśniowe u niemowląt jest zmienne i w większości przypadków nie powinno nas to niepokoić. To właśnie dzięki zmiennemu napięciu mięśniowemu możliwe jest osiąganie kolejnych etapów rozwoju ruchowego. Jednak niewłaściwie rozłożone, obniżone lub wzmożone napięcie mięśniowe, które utrzymuje się przez dłuższy czas, może stanowić istotną przeszkodę w zdobywaniu kolejnych umiejętności.

Wzmożone napięcie

Wzmożone napięcie mięśniowe, zwane również hipertonią, to stan, w którym mięśnie niemowlęcia są napięte lub sztywne w porównaniu z oczekiwaniami dla ich wieku rozwojowego. Jest to zauważalne, gdy niemowlę wydaje się być bardziej "sztywne" lub "napięte" niż inne dzieci w ich wieku. Hipertonia może wynikać z różnych czynników i może wpływać na rozwój dziecka. Najogólniej mówiąc nadmierne napięcie tkanek, które objawia się u dziecka wyraźnie zwiększonym oporem kończyn i tułowia oraz głowy podczas badania fizykalnego. Możemy mieć do czynienia z jednym z kilku rodzajów wzmożonego napięcia mięśniowego.

Do najczęściej diagnozowanych należy spastyczność i sztywność, rzadziej dystonia:

1. spastyczność – opór mięśni uwidaczniający się przede wszystkim w obrębie kończyn górnych i dolnych, podczas spontanicznej aktywności, narasta wraz z szybkością ruchu; charakterystyczny dla spastyczności jest tzw. objaw scyzoryka – po nagłym zatrzymaniu ruchu następuje zwolnienie oporu, po czym ruchy są nieco płynniejsze
2. sztywność – opór mięśni uwidaczniający się w całym ciele, zarówno podczas prostowania , jak i zginania kończyn (przede wszystkim podczas biernych ruchów powodowanych przez opiekuna / lekarza); opór może występować przez cały czas (tzw. objaw rury ołowianej) lub mieć charakter skokowy (tzw. objaw koła zębatego).
3. dystonia – widoczne skurcze grup mięśni powodujące nagłe zmiany postawy / ułożenia (również grymas na twarzy)

Przyczynami wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowlaka są głównie zaburzenia pracy układu nerwowego, mogące być wynikiem wrodzonych lub nabytych wad neurologicznych, na przykład podczas porodu. Przyczyną może być też wcześniactwo, niska masa urodzeniowa, dziecięce porażenie nerwowe, rozszczep kręgosłupa czy wodogłowie.  

Pogłębianie się objawów wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowlaka może być wynikiem niewłaściwie wykonywanych czynności pielęgnacyjnych i opiekuńczych, takich jak nieprawidłowe podnoszenie czy noszenie dziecka, ograniczanie jego aktywności poprzez umieszczanie w leżaczkach, układanie go wyłącznie na jednym boku, a także zaburzenia w poczuciu komfortu i bezpieczeństwa, głód, kolki, zmęczenie czy trudności w zasypianiu.

Objawy wzmożonego napięcia mięśniowego u niemowląt mogą obejmować widoczną asymetrię w rozkładzie napięcia między stronami ciała, trudności w stabilizacji głowy i tułowia, silne zaciskanie piąstek, wyginanie tułowia i odchylanie głowy, pełzanie bez angażowania kończyn dolnych, opóźnienia w osiąganiu kolejnych umiejętności rozwojowych oraz problemy ze snem, rozdrażnienie, płaczliwość i unikanie kontaktu fizycznego.

Obniżone napięcie

Obniżone napięcie mięśniowe, zwane również hipotonią, jest stanem, w którym mięśnie niemowlęcia są luźniejsze niż oczekiwane dla ich wieku rozwojowego. Jest to zwykle zauważalne, gdy niemowlę wydaje się być bardziej "rozluźnione" lub "miękkie" niż inne dzieci w ich wieku. W praktyce oznacza to, że niemowlę z obniżonym napięciem mięśniowym ma zmniejszoną kontrolę nad własnym ciałem, co może prowadzić do wykształcania się nieprawidłowej mechaniki ruchów.  

Obniżone napięcie mięśniowe u niemowlaka często ma podłoże neurologiczne, mogące być wrodzone lub nabyte, na przykład w okresie okołoporodowym. Przyczynami obniżonego napięcia mięśniowego są także wcześniactwo, niedotlenienie i niska masa urodzeniowa. Dodatkowo, może być związane z różnymi poważnymi chorobami genetycznymi, metabolicznymi i nerwowo-mięśniowymi, takimi jak SMA, zespół Pradera-Willego czy zespół Ehlersa-Danlosa.

Rozpoznanie obniżonego napięcia mięśniowego jest trudniejsze niż wzmożonego, ponieważ niemowlęta z hipotonią często wydają się być spokojniejsze i mniej aktywne niż ich rówieśnicy. Objawy obniżonego napięcia mięśniowego mogą obejmować trudności podczas karmienia piersią, niską aktywność fizyczną, brak osiągania kolejnych umiejętności rozwojowych, problem z koordynacją wzrokowo-ruchową, niechęć do leżenia na brzuchu oraz opór w zmianie pozycji, często manifestowany przez płacz.

W przypadku obniżonego lub wzmożonego napięcia mięśniowego ważne jest regularne monitorowanie rozwoju dziecka oraz konsultacja z lekarzem pediatrą w przypadku jakichkolwiek obaw. Wczesna identyfikacja i interwencja mogą pomóc w zapewnieniu najlepszych możliwych wyników dla zdrowia i rozwoju Twojego dziecka.