Wspieranie rozwoju samooceny u dzieci i młodzieży

Spis treści

1. Samoocena - co to takiego?
2. Samoocena niska i wysoka
3. Jaka jest zatem zdrowa samoocena?
4. Dlaczego samoocena jest taka ważna?
5. Co zatem należy zrobić aby wspierać rozwój samooceny naszego dziecka?

Samoocena - co to takiego?

To ogólna postawa, jaką przyjmujemy wobec siebie. To pewnego rodzaju sposób myślenia o sobie, swoich cechach, umiejętnościach i predyspozycjach. To ocena, jaką nadajemy sobie pod kontem własnych osiągnięć i talentów, porównując się do samych siebie z przeszłości (i do tego jaki zdołaliśmy zrobić progres) i do innych ludzi. Samoocena wpływa na nasze samopoczucie, na nasze decyzje, zachowania oraz relacje z innymi ludźmi.

Samoocena niska i wysoka

Istnieje wiele podziałów samooceny – na przykład na zawyżoną i zaniżoną, pewną i niepewną, jawną i ukrytą. My przyjrzymy się najprostszemu podziałowi na samoocenę niską i wysoką:

Niska samoocena - o niskiej samoocenie możemy powiedzieć wtedy, kiedy dana osoba jest niepewna swoich umiejętności i kompetencji, ma trudności z podejmowaniem decyzji, nadmiernie przejmuje się krytyką innych i nieustannie jest z siebie niezadowolona. Osoba z niską samooceną może zmagać się też z perfekcjonizmem, brakiem wiary w siebie i dbać o innych swoim kosztem.

Wysoka samoocena - osoba z wysoką samooceną zazwyczaj wierzy w siebie i chętnie wykorzystuje swoje umiejętności na co dzień. Potrafi też wyrazić swoje zdanie na dany temat, nawet jeśli jest odmienne od tego, co myślą inni. Warto jednak podkreślić, że wysokiej samooceny nie należy mylić z samooceną przesadnie wysoką, która może prowadzić do arogancji i poczucia wyższości nad innymi.

Jaka jest zatem zdrowa samoocena?

Istnieje przekonanie, że posiadanie wysokiej samooceny jest złe i czyni człowieka wywyższającym się czy samolubnym. Ja uważam jednak, że takie tendencje mogą być charakterystyczne dla nienaturalnie zawyżonej samooceny, nie dla samooceny wysokiej. Wysoka – ale jednocześnie niewymuszona, niezawyżona i adekwatna samoocena – pozwala nam zachować zdrowe relacje z innymi ludźmi, chroni przed manipulacjami oraz uniezależnia od innych ludzi i ich opinii na nasz temat. Gdy mamy wysoką samoocenę, a do tego również zbudowane poczucie własnej wartości, czujemy się pewnie i bezpiecznie, szanujemy siebie (i innych) oraz znamy, doceniamy i potrafimy wykorzystać nasze mocne strony. Warto więc pamiętać, że posiadanie wysokiej samooceny jest dobre, ale przy zachowaniu umiaru i szacunku do pozostałych osób.

Zdrowa samoocena to też samoocena stabilna, czyli taka, która jest stosunkowo stała i niezależna od okoliczności zewnętrznych. To znaczy, że jeśli nasza koleżanka, która do tej pory pracowała na niższym stanowisku, nagle dostanie awans – nasza samoocena (i poczucie własnej wartości) nie poleci od razu na łeb, na szyję. Bazuje na tym, że my jesteśmy takie, jakie chcemy być, a nie na tym, że jesteśmy lepsze lub gorsze od innych. Stabilną samoocenę można budować, skupiając się na swoich własnych wartościowych cechach i na rozwijaniu ich oraz na porównywaniu się z sobą z przeszłości zamiast z innymi ludźmi.

Dlaczego samoocena jest taka ważna?

Samoocena człowieka ma odbicie w wielu aspektach jego życia. Ma ona wpływ m.in.: na proces podejmowania decyzji, relacje z innymi ludźmi, sposób myślenia o sobie i innych, ogólne samopoczucie, jak i różnorodne wybory życiowe – od prywatnych po te dotyczące edukacji czy kariery zawodowej. Często zdarza się tak, że osoby z zaniżoną samooceną czują się gorsze, co może pociągać za sobą tendencje do poświęcania swojego dobra dla innych czy brak asertywności, a w konsekwencji – niezadowolenie z życia. To wszystko sprawia, że takim osobom funkcjonuje się mniej komfortowo, a i one czują się źle same ze sobą. Dlatego tak ważne jest budowane wysokiej, stabilnej samooceny i pozytywnego obrazu siebie – by żyć z szacunkiem do siebie i do innych.

Uważa się, że samoocenę i ogólny sposób myślenia o sobie powielamy od naszych rodziców. Czyli – jeśli oni mieli wysoką samoocenę i szanowali samych siebie, bardzo prawdopodobne, że nauczyli nas tego samego. Jednak jeśli byli niepewni siebie i często porównywali się do swoich znajomych lub sąsiadów, możliwe, że i u nas pojawiają się te tendencje. Samoocena to jednak coś, nad czym można pracować (również podczas psychoterapii).

Co zatem należy zrobić aby wspierać rozwój samooceny naszego dziecka?

Okazywać swojemu dziecku zainteresowanie w każdej dziedzinie jego życia – rozmawiać o ulubionych zabawach, miejscach czy posiłkach. Dziecko, które będzie czuło, że to co mówi jest ważne dla rodzica, będzie znacznie pewniejsze siebie i bardziej skłonne do samoakceptacji.

Utwierdzać dziecko, że nikt nie jest idealny i każdy popełnia błędy. Aby odkryć swoje mocne strony, musimy także znać te słabe. Jako osoby dorosłe możemy pomóc naszym dzieciom w ich odkrywaniu, co jednocześnie pozwoli im na naukę samoakceptacji.

Poczucie pewności siebie możemy wzmacniać także poprzez pozwalanie naszym dzieciom na samodzielność. Dając im wybór, umożliwiamy im nie tylko naukę na błędach, ale także uświadamiamy im, że należy brać odpowiedzialność za swoje decyzje.

Warto wraz z dzieckiem ustalić jasne i czytelne zasady, a także konsekwencji ich nieprzestrzegania. Tym samym dziecko nauczy się podejmować świadome decyzje i będzie pewniejsze siebie w codziennych wyborach.

Warto pamiętać, aby oceniać zachowanie, a nie dziecko jako jednostkę. Możemy modyfikować zachowania naszych dzieci, ale nie zmienimy ich charakteru.

Najważniejsze co mamy i co możemy przekazać własnym dzieciom to czas, który im poświęcamy. Wspólna zabawa pogłębia więzi rodzinne i pozwala na zrozumienie, a uważne słuchanie uczy pewności siebie, ponieważ dziecko widzi i rozumie, że to co mówi, jest dla nas ważne.

Należy doceniać wysiłki i świętować wszystkie osiągnięcia naszego dziecka, co wzmocni jego wiarę we własne możliwości i jego pewność siebie.