Wczesne wykrywanie i diagnoza zaburzeń ze spektrum autyzmu

Spis treści

1. Sygnały w sferze relacji społecznych
2. Nieprawidłowości w rozwoju komunikacji i mowy
3. Objawy około 2. roku życia
4. Kiedy i gdzie zgłosić się po diagnozę?

Niejednokrotnie jednak ich obawy były bagatelizowane, co było powodowane niedostateczną wiedzą pediatrów w tym zakresie. Istnieje szereg badań naukowych, które wykazują jakie objawy we wcześniejszych latach i miesiącach życia dziecka mogą być wskaźnikiem tychże zaburzeń. Im bardziej świadomy rodzic, wyczulony na nieprawidłowości w rozwoju swojego dziecka, tym większe prawdopodobieństwo wczesnej diagnozy, a w konsekwencji podjęcia szybszych działań terapeutycznych. Naukowcy podzielają stanowisko, że terapia powinna zostać podjęta przed 3 r.ż, natomiast najbardziej optymalnym okresem jest już 12 miesiąc życia. Podjęcie wcześniejszych oddziaływań zwiększa prawdopodobieństwo prawidłowego funkcjonowania dziecka w kolejnych latach.

Sygnały w sferze relacji społecznych

Sfera, na którą na pierwszym miejscu badacze zwracają uwagę przy wykrywaniu nieprawidłowości rozwojowych, jest sfera społeczna. Zaburzenia w rozwoju społecznym obserwuje się już poniżej 1 roku życia. Badania wskazują nawet, że pierwsze objawy autyzmu zauważalne są pomiędzy 6 a 12 miesiącem życia. Głównymi objawami są:

1. znikomy kontakt wzrokowy – jest przelotny i niechętnie podtrzymywany przez dziecko;
2. brak zainteresowania drugą osobą – dziecko nie przygląda się innym ludziom, ignoruje obecność innych, preferuje samotność, przejawia brak zainteresowania zabawą społeczną, woli bawić się samo, angażuje się w relacje z innymi tylko, by zaspokoić swoje potrzeby czy pragnienia, okazuje słabe przywiązanie do innych ludzi, nie domaga się by być branym na ręce czy przytulanym, nie podąża wzrokiem za drugą osobą, wykazuje słabe zainteresowanie twarzą, widokiem i głosem matki;
3. brak reakcji na komunikaty – dziecko nie reaguje na własne imię, nie odwraca głowy w kierunku osoby wołającej, polecenia są przez dziecko nierozumiane, nie reaguje nawet na głos matki czy innych znaczących osób;
4. uboga ekspresja mimiczna - rzadko pojawiający się uśmiech, dziecko nie odwzajemnia uśmiechu innych, nie reaguje uśmiechem w sytuacjach społecznych, ma tendencję do maskowatej twarzy (rzadko wyraża emocje za pomocą mimiki);
5. niższa reakcja na bodźce społeczne – dziecko reaguje bardzo małym zainteresowaniem na twarze, głosy, słabiej naśladuje inne osoby, przejawia brak rozumienia gestów o znaczeniu społecznym, takich jak „pa pa”, „nu nu”, ignoruje lub niewłaściwie interpretuje zachowania emocjonalne.

Nieprawidłowości w rozwoju komunikacji i mowy

Kolejnym obszarem, w którym można zauważyć nieprawidłowości rozwoju jest obszar komunikacji. Warto wiedzieć, że dziecko rozwijające się w normie, pod koniec 1 roku życia jest w stanie wypowiedzieć kilka słów. Badania pokazują, że dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu mają bardzo często opóźniony rozwój mowy czy nawet produkcji dźwięków. Do najczęstszych symptomów zaburzeń w tej sferze należą:

• brak wokalizacji w okresie niemowlęcym – brak gaworzenia „uuu”, „aaa”
• opóźnienie lub brak funkcjonowania mowy niewerbalnej – dziecko nie używa gestów, nie potrafi wskazywać palcem, by przekazać komuś informację, rzadko komunikuje się za pomocą spojrzenia, nie używa mimiki do wyrażania uczuć (nie potakuje ani nie kręci głową), nie odpowiada na sygnały kierowane do niego;
• trudność w komunikowaniu swoich potrzeb;
• brak wypowiadania słów ze zrozumieniem po 1 r.ż;
• brak zainteresowania słowem mówionym, ani żadnym dźwiękiem – dziecko sprawia wrażenie, jakby miało problemy ze słuchem.

Objawy około 2. roku życia

Około 2 roku życia u dzieci z późniejszą diagnozą zaburzeń ze spektrum autyzmu pojawiają się także nietypowe, powtarzalne zachowania, które manifestują się między innymi poprzez:

1. nietypowe zabawy – zabawa dziecka charakteryzuje się schematycznością, polega na grupowaniu, porządkowaniu, układaniu wg określonych kategorii, dziecko ma tendencje do wprawiania przedmiotów w ruch, fascynuje je kręcenie się przedmiotów;
2. powtarzalne sekwencje ruchów czy gestów, takie jak nietypowe trzepotanie rękami, kręcenie się dookoła, chodzenie na palcach, kołysanie się, obsesja na punkcie określonych aktywności (np. ciągłe mycie rąk, zabawa wodą), wąchanie lub lizanie przedmiotów niejadalnych;
3. trudności w karmieniu – dziecko preferuje określone konsystencje, występują trudności przy wprowadzaniu nowych smaków;
4. nadwrażliwość na dźwięki, światło, temperaturę – w sytuacjach niekomfortowych dla dziecka, np. podczas kąpieli czy karmienia, wpada w skrajne emocje.

Kiedy i gdzie zgłosić się po diagnozę?

Postawienie diagnozy autyzmu przed 2 rokiem życia jest zadaniem niezwykle trudnym. Wielu diagnostów utrzymuje, że obraz zachowania dziecka w tym okresie może nie być na tyle jasny, by postawić diagnozę. Obowiązujące kryteria diagnostyczne nie zawsze ujawniają się w pełni u tak małego dziecka. Oprócz tego zaburzenia ze spektrum autyzmu charakteryzują się dużą zmiennością i dynamiką. Obecnie, najwcześniejszym momentem, w którym możemy zdiagnozować autyzm jest 18 miesiąc życia.

Rodzic mający na uwadze powyższe objawy może zgłosić swoje obserwacje w poradni psychologiczno – pedagogicznej, w której dzięki narzędziom do wczesnego wykrywania zaburzeń ze spektrum autyzmu może zostać postawione rozpoznanie oraz podjęta wczesna terapia mająca na celu wspomaganie rozwoju dziecka. Ponadto, jeśli dziecko ma 18-36 miesięcy każdy rodzic może wypełnić test przesiewowy M-CHAT, na stronie badabada.pl. Test sam w sobie nie jest diagnozą, ale pozwala wskazać czy zachowania dziecka mieszczą się w normie dla jego wieku czy może dziecko jest w tzw. grupie ryzyka spektrum autyzmu.