Rola więzi rodzinnych w rozwoju i dobrostanie dzieci

Rodzina jest grupą społeczną będącą pierwszym środowiskiem dla dziecka, w którym rozwija się ono pod każdym względem – w tym fizycznie, emocjonalnie, intelektualnie i społecznie. To w rodzinie dziecko ma szansę na otoczenie indywidualną opieką i na znajdowanie zaspokojenia swoich potrzeb. Uczy się także wzorców zachowań i postaw, które w przyszłości będą dla niego bazą w nawiązywaniu relacji interpersonalnych.

Nikomu nie trzeba więc tłumaczyć, że rola tych pierwszych dla dziecka – rodzinnych relacji, jest niezmiernie istotna dla jego dobrostanu i prawidłowego przebiegu szeroko rozumianego rozwoju.

Jak ważny jest kontakt dziecka z rodzicem?

Ewa Jackowska już w latach 80. XX wieku pisała o tym, że środowisko rodzinne oddziałuje na rozwój psychiczny dziecka poprzez utrzymywanie z nim kontaktów, które polegają na tym, że: 

1. Rodzice są pierwszymi partnerami interakcji społecznych.
2. Dziecko w kontakcie z rodziną zaspokajać może swoje podstawowe potrzeby psychiczne, czyli doznawanie i odwzajemnianie miłości, poczucie bezpieczeństwa, współdziałanie oraz uznanie społeczne.
3. Zachowanie dziecka jest ukształtowane poprzez oddziaływania wychowawcze.

Jedynym z podstawowych czynników wpływających na jakość więzi rodzinnych  i ich znaczenie dla życia dziecka jest atmosfera domowa oraz przejawiane wobec niego postawy rodzicielskie, czyli tendencje zachowywania się wobec dziecka. W 1990 roku Ross Campbell pisał:

Dziecko wychowywane w rodzinie skonfliktowanej, gdzie atmosfera nie jest sprzyjająca, nie będzie mogło osiągnąć emocjonalnego bezpieczeństwa, które jest czynnikiem niezbędnym dla prawidłowego przebiegu rozwoju, a jego brak jest istotną dysfunkcją systemu rodzinnego.

Psychologia poświęciła wiele uwagi życiu rodzinnemu wyróżniając m.in. właściwe postawy rodzicielskie. Są nimi: akceptacja, współdziałanie, dawanie dziecku swobody oraz uznanie praw dziecka. Rodzice preferujący takie podejścia, otaczając swoje dzieci troskliwą opieką dając im poczucie bezpieczeństwa. Akceptują, dostrzegają i zaspokajają ich potrzeby, zachowując przy tym odpowiedni dystans, uznając, że dziecko jest autonomiczną jednostką. Obdarzają zaufaniem, dając przy tym swobodę stosowną do wieku i możliwości dziecka. 

Tacy rodzice charakteryzują się łatwością w nawiązywaniu kontaktu z dzieckiem, a interakcja ta jest przyjemna, oparta na sympatii i zrozumieniu. W wyżej wymienionych postawach rodzicielskich nie zaobserwujemy zaniedbywania czy obojętności uczuciowej. Są one także pozbawionych sztywnych reguł niedostosowanych do wieku czy wojskowej, dyktatorskiej dyscypliny. Rodzice stosujący prawidłowe postawy rodzicielskie nie odrzucają dzieci,  nie demonstrują im negatywnych uczuć i nie traktują potomstwa jak ciężaru. 

Rodzice stanowią dla dziecka pewien wzorzec postępowania. Jeśli dziecko ma pozytywne doświadczenia, a rodzice dają niezaburzone niczym poczucie bezpieczeństwa i akceptacji to będzie przekładało się to na sprawniejsze tworzenie relacji interpersonalnych przez to dziecko w przyszłości oraz na lepsze przystosowanie do życia w społeczeństwie.  Rola rodziców i rodziny jako takiej nie polega przecież tylko na zaspokajaniu podstawowych potrzeb dziecka, ale także na tworzeniu przestrzeni i środowiska sprzyjającego wspieraniu aktywności i rozwoju osobowości. 

Dziecko, które jest traktowane jak pełnoprawny członek rodziny, która w pełni go akceptuje, podejmuje często maksymalne starania (na miarę swoich możliwości) w warunkach zewnętrznych, czyli na przykład w szkole. Chętniej się uczy  i rozwija swoje zainteresowania a z biegiem czasu staje się coraz bardziej samodzielne, odpowiedzialne i zdolne do zaspokajania potrzeby bezpieczeństwa oraz osiągania dojrzałości emocjonalnej i psychicznej.