Otyłość wśród dzieci - konsekwencje dla układu ruchu

Aleksandra Wysokińska

Fizjoterapeuta

3 min.

Problemy związane z otyłością pojawiają się w dzieciństwie, towarzyszą choremu przez okres dojrzewania i najczęściej intensyfikują się w życiu dorosłym. Ryzyko, że otyłe dziecko będzie otyłym dorosłym jest pięciokrotnie wyższe niż w przypadku dziecka z prawidłową masą ciała.

Dziecko z niewielką nadwagą w beżowej bluzie i jasnych spodniach biegnie ścieżką wśród drzew w parku lub lesie.

W Polsce i na świecie stale rośnie liczba dzieci z nadmierną masą ciała. W naszym kraju już 32% dzieci szkolnych jest otyłych. Nadal nie do końca zdajemy sobie sprawę, że jest to choroba a nie jedynie kwestia wyglądu.

Przyczyny otyłości u dzieci

Nadmierna waga jest rezultatem spożywania zbyt dużej ilości kalorii w stosunku do zbyt małego ich zużycia, często oba te czynniki się przeplatają – za dużo jemy, ale też za mało się poruszamy.

Do czynników narażających na wystąpienie otyłości należą m.in.:

przynajmniej jeden otyły rodzic,
dostępność wysokoprzetworzonych produktów i słodyczy,
mało aktywności ruchowej.

Konsekwencje dla układu ruchu

Otyłość jest przyczyną cukrzycy typu II, chorób układu krążenia, chorób układu oddechowego, zespołu metabolicznego oraz depresji.

Objawy otyłości w obrębie aparatu ruchu są widoczne już u dzieci szkolnych. U otyłych dzieci pojawiają się deficyty witaminowe, zaburzenia hormonalne oraz zaburzenia wzrostu kostnego. Zbyt duży nacisk i obciążenie układu kostno-stawowego powoduje deformacje, ból, zmniejszoną ruchomość i wytrzymałość. Zbyt duża masa ciała może spowodować uszkodzenie chrząstek wzrostowych i zahamować lub zniekształcić ich wzrost. Rozregulowanie hormonalne może zmniejszyć gęstość kostną i narazić kości na złamania. Nadmierny nacisk na chrząstki nieprzygotowane jeszcze do takich obciążeń prowadzi natomiast do wcześniejszych zmian zwyrodnieniowych stawów. Takie utrudnienia zniechęcają do aktywności ruchowej i nasilają zaburzenia.

Najczęściej występującą deformacją kostno-stawową u otyłych dzieci jest koślawość kolan i stóp. Zmiana osi kończyny pod wpływem nadmiernego obciążenia powoduje, że chrząstka wzrostowa dociążana jest nierównomiernie i rośnie tam, gdzie nacisk jest zrównoważony a hamuje swój wzrost tam, gdzie jest go zbyt dużo. W takim przypadku wada pogłębia się wraz ze wzrostem. Więzadła po stronie „wypukłej” deformacji ulegają nadmiernemu rozciągnięciu i przestają pełnić funkcję stabilizującą, a po stronie „wklęsłej” stają się mniej elastyczne i rozciągliwe, zwiększając w ten sposób kompresję w stawie. Takie koślawe kolano lub stopa nie przenoszą obciążeń w sposób prawidłowy co powoduje, że są mniej sprężyste, nie amortyzują kroków, skoków i biegu, a w efekcie ich powierzchnie stawowe i więzadła szybciej się niszczą. Konsekwencją zużycia tkanek jest ból i szybsze zmiany zwyrodnieniowe.

Innym powikłaniem wzrostu kostnego na skutek otyłości jest złuszczenie głowy kości udowej (zsuwanie głowy kości udowej ku dołowi w miejscu chrząstki wzrostowej). Takie schorzenie wynika z nadmiernego obciążenia i zmian hormonalnych związanych z otyłością. Może prowadzić do poważnych deformacji kończyn i zaburzeń chodu oraz uniemożliwić aktywność fizyczną. Często kończy się inwazyjnym leczeniem chirurgicznym.

Dzieci z otyłością są bardziej narażone na złamania kości ze względu na większy nacisk na kości oraz ich mniejszą gęstość spowodowaną brakiem aktywności i zaburzeniami hormonalnymi. Dodatkowo przebieg i wyniki leczenia u tych dzieci są gorsze niż u dzieci z prawidłową masą ciała. Niestety nawet chodzenie o kulach jest często dla nich trudne ze względu na mniejszą sprawność i duże obciążenie rąk. Otyłość powoduje pogorszenie koordynacji i dużej motoryki, dlatego usprawnianie lub aktywizacja dzieci z nadwagą jest problemowe.

Jak zapobiegać otyłości u dzieci

Aby zapobiegać otyłości u dzieci należy zadbać o zróżnicowaną dietę, o to, aby posiłki były regularne i smaczne, ale również aby nie wykorzystywać jedzenia do innych, pozażywieniowych celów, w tym do nagradzania dziecka. Słodkie przekąski nie powinny być wykorzystywane do nagradzania, tylko naturalnie włączane do menu dziecięcego. Cukier dostarczany w owocach i sokach jest szybko zużywany przez rozwijający się mózg dziecka, dlatego trzeba jedynie zadbać, aby nie było go w diecie w nadmiarze i przetworzonej formie. Do zdrowej diety należy dodać aktywność fizyczną. Najlepiej, żeby miała ona formę lubianą przez dziecko, żeby była spontaniczna i naturalna, a dopiero z czasem przeszła w regularny trening. Zalecane jest około 60 minut aktywności dziennie.

Zbilansowana dieta i codzienna aktywność fizyczna zapewniają dzieciom odpowiednią masę ciała, mocne kości i stabilne stawy oraz prawidłowe funkcjonowanie hormonów.

Podsumowanie

Warto pamiętać, że nadwaga nie tylko obniża samoocenę dziecka, ale przede wszystkim negatywnie wpływa na jego zdrowie. Dlatego od przedszkola dobrze jest kształtować prawidłowe nawyki dotyczące odżywiania i aktywności ruchowej. Dzieciaki lubią się ruszać, więc wystarczy stworzyć im do tego odpowiednie warunki i poświęcić czas na aktywne zabawy na powietrzu. Z reguły, jeśli rodzice aktywnie spędzają czas, a dzieci im w tym towarzyszą, to naturalnie przejmują takie pozytywne przyzwyczajenia. A im więcej ruchu tym lepsze zdrowie dziecka – obecnie i w przyszłości.