Migrena - charakterystyka i leczenie
Spis treści
- Epidemiologia
- Postacie i obraz kliniczny migreny
- Co robić w przypadku wystąpienia objawów migreny?
- Migrena epizodyczna, czy przewlekła?
- Zasady leczenia napadu migreny
- Leki pierwszego rzutu do przerwania napadu migreny
- Leki drugiego rzutu do przerwania napadu migreny
- Leki trzeciego rzutu – nowe leczenie doraźne migreny
Migrena jest uwarunkowanym genetycznie pierwotnym bólem głowy, czyli takim, który nie jest wynikiem innych towarzyszących chorób i charakteryzuje się napadowym występowaniem bólów głowy, którym towarzyszą objawy autonomiczne. Jest drugą pod względem częstości przyczyną bólów głowy i mieści się w pierwszej dwudziestce listy chorób powodujących niesprawność w skali światowej wg WHO.
Epidemiologia
Szacuje się za na migrenę cierpi ok. 320 mln osób na świecie (11-12 % światowej populacji), a w Polsce ponad 3,5 mln, z czego u ponad 400 tys. osób występuje migrena przewlekła. Częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn (w proporcji ok 3:1), dotyka już osób młodych, w 3 i 4 dekadzie życia, a więc w wieku produkcyjnym.
Postacie i obraz kliniczny migreny
- migrena z aurą (migrena klasyczna, 18% chorych)
- migrena bez aury (częstsza, 64% chorych)
- przypadki mieszane 13%
- tylko aura 5%
Do charakterystycznych cech migrenowego bólu głowy należą:
- Napady bólu głowy trwające od 4 do 72h (nieleczone lub nieleczone skutecznie)
- Ból głowy wykazuje co najmniej dwie z czterech następujących cech:
- umiejscowienie po jednej stronie
- pulsujący charakter
- umiarkowane lub ciężkie natężenie
- nasila się w czasie zwykłej aktywności fizycznej lub zmusza do jej unikania
- W czasie bólu głowy występuje co najmniej jeden z następujących objawów :
- nudności i / lub wymioty
- nadwrażliwość na światło (fotofobia) i / lub dźwięki (fonofobia)
W przypadku migreny z aurą przed bólem głowy pojawia się aura, z reguły wzrokowa (błyski świetlne lub zygzakowate linie przemieszczjące się w polu widzenia). Migrenę tę dzieli się na migrenę z typowa aurą, migrenę podstawną i migrenę hemiplegiczną.
Co robić w przypadku wystąpienia objawów migreny?
Mimo że pierwszy w życiu napad migreny może bardzo przestraszyć chorego, migrena nie jest chorobą zagrażającą życiu. Jeżeli u pacjenta występują napadowe bóle głowy o opisanej powyżej charakterystyce, należy zgłosić się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Z reguły migrena nie wymaga pilnej interwencji lekarskiej. Jeżeli natomiast do bólu głowy dołączają się zaburzenia świadomości lub przytomności albo narastający niedowład kończyn, należy pilnie wezwać pogotowie ratunkowe.
Pacjent z już rozpoznaną migreną, w przypadku wystąpienia kolejnego bólu głowy powinien jak najszybciej przyjąć lek przeciwbólowy zalecony przez lekarza. Skuteczność leczenia zależy w dużej mierze od szybkości przyjęcia leku i jest największa w przypadku, gdy ból głowy nie zdążył jeszcze osiągnąć maksymalnego natężenia. Chory na migrenę nie powinien więc czekać, licząc, że ból głowy może „przejdzie”.
Migrena epizodyczna, czy przewlekła?
Po latach trwania migreny dochodzi do jej chronifikacji, czyli przechodzenia formy epizodycznej z rzadkimi napadami przez epizodyczną z częstymi napadami do przewlekłej. Mamy wówczas do czynienia z codziennym lub prawie codziennym bólem głowy. Do przemiany epizodycznej w przewlekłą postać najczęściej dochodzi w efekcie nadużywania leków przeciwbólowych. Może to doprowadzić do dodatkowego wytworzenia się bólu głowy wskutek nadużywania leków (MOH – medication-overuse headache).
Migrena przewlekła jest chorobą dotyczącą 2–3% ogólnej populacji. Zgodnie z aktualną klasyfikacją International Classification of Headache Disorders 3-beta (ICHD-3 beta) migrena przewlekła to ból głowy występujący przez co najmniej 15 dni w miesiącu, przez co najmniej 3 miesiące, z których co najmniej 8 to dni, w których ból głowy spełnia kryteria charakterystyczne dla migrenowego bólu głowy.
Zasady leczenia napadu migreny
Leczenie migreny polega na doraźnym zwalczaniu napadu, a u chorych z częstymi napadami – na zabezpieczeniu pacjenta przed nowymi. Wczesne leczenie migreny jest skuteczniejsze i skraca czas jej trwania oraz zapobiega jej nawrotom.
Ogólne zasady leczenia farmakologicznego napadu migreny są następujące:
- należy wdrożyć farmakoterapię zaraz po rozpoczęciu napadu,
- stosowane leki powinny być w adekwatnej dawce,
- tryptany oraz gepanty należy stosować w ciężkich i średnio-ciężkich napadach (tryptany oraz ergotaminę stosować po ustąpieniu aury),
- niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) stosować najlepiej w formie musującej,
- unikać stosowania leków doustnych w przypadku współistnienia nudności i wymiotów,
- chorych z ciężkimi napadami należy zabezpieczyć dodatkowym lekiem przeciwbólowym,
- podczas napadu migreny pacjent nie powinien przyjmować więcej niż maksymalne zalecane dawki jednego leku,
- powinno się ograniczyć farmakoterapię do 2 dni w tygodniu i 9 w miesiącu,
- należy kontrolować działania niepożądane leków,
- w przypadku braku lub słabych efektów terapii jednym tryptanem, zaleca się zmianę na inny,
- przy braku lub słabych efektach leczenia tryptanami zaleca się ich łączenie z NLPZ
- skuteczność terapii powinna być oceniana po 2 napadach leczonych tym samym lekiem.
Leki pierwszego rzutu do przerwania napadu migreny
W leczeniu napadu migreny o łagodnym i umiarkowanym nasileniu lekami pierwszego wyboru są NLPZ. Zalecane farmaceutyki, ich dawki oraz poziom wiarygodności zgodnie z wytycznymi Polskiego Towarzystwa Neurologicznego (PTN) przedstawiamy w tabeli:
| Substancja | Jednorazowa dawka | Siła zalecenia |
|---|---|---|
| Kwas acetylosalicylowy | 1000 mg p.o. 1000 mg i.v. |
A |
| Ibuprofen | 200–800 mg p.o. | A |
| Naproksen | 500–1000 mg p.o. | A |
| Diklofenak | 50–100 mg p.o. | A |
| Paracetamol | 1000 mg p.o. | A |
| Kwas acetylosalicylowy + paracetamol + kofeina | 250 mg p.o. 200–250 mg 50 mg |
A |
| Metamizol | 1000 mg p.o./i.v. | B |
| Celekoksyb | 100 mg p.o. | B |
i.v. – dożylnie; p.o. – doustnie
* zalecenia/klasa A to grupa leków stosowanych w pierwszej kolejności, a klasa B i kolejne to leki stosowane w dalszej kolejności
Leki drugiego rzutu do przerwania napadu migreny
W terapii napadów o umiarkowanym i silnym natężeniu stosowane są tryptany. Tryptany (agoniści receptora 5-HT1B/1D) są skutecznym lekiem w eliminowaniu napadu migreny, co potwierdzono w licznych badaniach klinicznych. Zalecane są jako środki początkowe w umiarkowanych i ciężkich napadach. Powinny być stosowane także jako tzw. lek zapasowy do przerywania lekkich napadów bólów migrenowych, jeśli leczenie początkowe z zastosowaniem NLPZ okaże się niewystarczające.
Tryptanów nie można stosować u pacjentów ze źle kontrolowanym nadciśnieniem tętniczym, chorobą niedokrwienna serca, choroba Raynauda, po przebytym udarze niedokrwiennym mózgu, w ciężkiej niewydolność nerek i wątroby.
U osób z częstymi nawrotami zalecane jest łączenie tryptanu z NLPZ o długim okresie działania (np. naproksen w dawce 500-1000 mg).
Leki trzeciego rzutu – nowe leczenie doraźne migreny
Gepanty są antagonistami receptora peptydu reaktywowanego genem kalcytoniny (CGRP – calcitonin gene-related peptide), które warunkują redukcję dni z napadami migreny, a także mają zastosowanie w leczeniu profilaktycznym.
Preparat z grupy gepantów – rimegepant (Vydura) – w lutym 2020 r. został zarejestrowany przez amerykańską Food and Drug Administration (FDA), a w maju 2022 r. przez European Medicine Agency (EMA). Obecnie jest dostępny w Polsce w postaci rozpuszczalnego w jamie ustnej liofilizatu podawanego maksymalnie raz dziennie w dawce 75 mg w leczeniu doraźnym lub co 48 godzin w profilaktycznym. Jest to jedyny gepant, który okazał się skuteczny w terapii migreny zarówno doraźnej, jak i profilaktycznej. Rozpuszczalna forma jest korzystna zwłaszcza dla chorych, u których napad migreny jest skojarzony z nudnościami i wymiotami. Dodatkowo lek ten może być stosowany w trakcie aury. Terapia jest dobrze tolerowana.
Migrena jest uciążliwą dolegliwością, dlatego warto sięgać po dostępne metody leczenia tak szybko, jak tylko pojawią się pierwsze objawy bólu.
Źródła
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Celem materiału jest promocja zdrowia i profilaktyki chorób. Pamiętaj, że proces leczenia powinien być dostosowywany do indywidualnej sytuacji pacjenta. Jeżeli zauważasz u siebie niepokojące objawy, skonsultuj je z lekarzem.
