Szukaj

30 listopada 2019

Choroby

Grypa – przyczyny, objawy, leczenie i profilaktyka choroby

Ekspert

PZU Zdrowie

5 min.

Grypa to jedna z najczęstszych chorób wirusowych, która choć zwykle ustępuje samoistnie, potrafi przebiegać bardzo ciężko i prowadzić do powikłań. Choroba pojawia się nagle, z wysoką gorączką, silnym osłabieniem i bólem mięśni, a największa liczba zachorowań występuje między późną jesienią a wczesną wiosną. Co roku na grypę chorują miliony Polaków. Schorzenie szerzy się głównie drogą kropelkową i szybko atakuje układ oddechowy, wywołując charakterystyczne objawy, które często uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. Najgroźniejsze jest dla dzieci, kobiet w ciąży, seniorów i osób z chorobami przewlekłymi.

Czym jest grypa?

Grypa (influenza) to ostre, wirusowe zakażenie układu oddechowego, które co roku wywołuje lokalne ogniska zachorowań, sezonowe epidemie oraz – rzadziej – pandemie obejmujące wiele kontynentów. Choć bywa mylona ze „zwykłym przeziębieniem”, ma zdecydowanie cięższy przebieg i może prowadzić do poważnych powikłań, szczególnie u osób starszych, małych dzieci i pacjentów z obniżoną odpornością.

Szczyt zachorowań na grypę w Polsce przypada zazwyczaj na okres między styczniem a marcem, choć pierwsze wzrosty często obserwuje się już późną jesienią, a sezon może trwać nawet do kwietnia.

Częste mutacje wirusa sprawiają, że organizm trudno buduje trwałą odporność, dlatego grypa powraca każdego roku w nowych wariantach. Zmienność wirusa grypy, zwłaszcza typu A, wynika z szybkiej ewolucji (mutacji) i wymiany materiału genetycznego, co pozwala mu omijać odporność populacyjną. Wyróżnia się dryf antygenowy (drobne, częste zmiany) i skok antygenowy (duże zmiany, ryzyko pandemii), co wymusza coroczną aktualizację składu szczepionek przez WHO.

Główne szczepy wirusa grypy to A, B i C. Największe znaczenie dla zdrowia publicznego mają grypy typu A i B, które odpowiadają za coroczne epidemie, natomiast typ C wywołuje dużo łagodniejsze infekcje.

Grypa typu A

Grypa typu A jest najbardziej zmienna i najszybciej się rozprzestrzenia. Atakuje ludzi i zwierzęta, co sprzyja powstawaniu nowych wariantów wirusa. To właśnie ten typ odpowiada za większość dużych epidemii i pandemii. Objawy są zwykle nasilone: wysoka gorączka, silne bóle mięśni i duże osłabienie.

Grypa typu B

Grypa typu B dotyczy wyłącznie ludzi. Mutuje wolniej niż typ A, przez co rzadziej prowadzi do dużych ognisk zachorowań. Nadal może jednak powodować poważne objawy, szczególnie u dzieci i seniorów. Występuje w dwóch liniach: Victoria i Yamagata.

Grypa typu C

Grypa typu C ma najłagodniejszy przebieg. Przebieg choroby zwykle przypomina lekkie przeziębienie i rzadko prowadzi do powikłań. Ten typ nie wywołuje ani epidemii, ani pandemii.

Porównanie typów grypy

Wirusy grypy różnią się nasileniem objawów, sposobem rozprzestrzeniania i ryzykiem epidemii. Najbardziej niebezpieczna jest grypa typu A, natomiast typ B ma łagodniejszy przebieg, a typ C najczęściej przebiega bez poważnych objawów.

Tabela porównawcza:

Cecha	Grypa typu A	Grypa typu B	Grypa typu C
Kogo zakaża?	Ludzi i zwierzęta	Tylko ludzi	Ludzi (rzadko dzieci)
Ryzyko epidemii	Bardzo wysokie	Średnie	Brak
Ryzyko pandemii	Tak – tylko typ A	Nie	Nie
Nasilenie objawów	Najsilniejsze	Umiarkowane do silnych	Łagodne
Zmienność wirusa	Bardzo duża	Mniejsza	Minimalna
Częstość zachorowań	Najwyższa	Wysoka	Niska

Jak można zarazić się grypą?

Grypa jest wysoce zakaźną infekcją wirusową układu oddechowego. Zachorowania u ludzi wywołują najczęściej wirusy grypy typu A i B. Zarazić się można:

drogą kropelkową przy bezpośrednim kontakcie z chorym;
poprzez kontakt z zakażonymi przedmiotami (rzadziej);
w wyniku kontaktu z chorymi lub martwymi zwierzętami oraz na skutek spożycia
surowego bądź niedogotowanego mięsa czy jaj (świńska i ptasia grypa).

Objawy grypy

Charakterystyczne dla grypy jest nagłe wystąpienie objawów:

ogólnych (początkowo dominują) – gorączka, uczucie zimna i rozbicia, dreszcze, znaczne osłabienie, ból mięśni, stawów, głowy (najczęściej okolicy czołowej i zagałkowy) i złe ogólne samopoczucie
ze strony układu oddechowego (ujawniają się zwykle po ~3 dniach choroby, gdy nasilenie objawów ogólnych jest mniejsze) – ból gardła, objawy nieżytu nosa (zwykle niezbyt nasilone), suchy i męczący kaszel
innych (czasami) – objawy zapalenia krtani lub ucha środkowego, nudności, wymioty, łagodna biegunka.

U osób starszych głównymi objawami mogą być znaczne osłabienie lub zaburzenia świadomości. Choroba zwykle ustępuje samoistnie po 3–7 dniach, ale kaszel i uczucie rozbicia mogą się utrzymywać ≥2 tyg. Do 50% zakażeń przebiega bezobjawowo.

Niebezpieczne powikłania grypy

U osób o obniżonej odporności, z chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą), u kobiet w ciąży, małych dzieci i seniorów grypa może prowadzić do groźnych powikłań, które nierzadko wymagają hospitalizacji. Nieleczona lub zbyt późno rozpoznana choroba potrafi zaatakować różne narządy, powodując trwałe uszkodzenia, a w skrajnych przypadkach – zagrożenie życia.

Najczęstsze i najpoważniejsze powikłania grypy to:

zapalenie płuc – bakteryjne lub wirusowe, najczęstsza przyczyna hospitalizacji
zapalenie mięśnia sercowego (miokarditis) – może prowadzić do arytmii i niewydolności serca
zapalenie osierdzia
zapalenie mózgu
zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
zaostrzenie chorób przewlekłych, np. astmy, POChP czy cukrzycy
niewydolność oddechowa
wtórne nadkażenia bakteryjne, często wymagające antybiotykoterapii
zespół wstrząsu toksycznego
odwodnienie i silne osłabienie, szczególnie groźne u dzieci i osób starszych
zgon, zwłaszcza w przypadku braku leczenia lub ciężkiego przebiegu

Z tego powodu nie należy lekceważyć żadnych objawów grypy, zwłaszcza w grupach podwyższonego ryzyka, gdzie choroba rozwija się szybciej i niesie większe ryzyko komplikacji.

Jak leczyć grypę?

W przypadku pierwszych symptomów grypy chory powinien zrezygnować z normalnej aktywności. Wskazane jest, by dużo wypoczywał, nie narażał się na zakażenie innymi drobnoustrojami i nawadniał organizm.

Przy zachowaniu powyższych zasad domowe sposoby na grypę są zwykle wystarczające w leczeniu tego schorzenia. Niepokój powinny wzbudzić dopiero takie objawy, jak gorączka powyżej 38°C, duszność czy utrzymujący się przez kilka dni silny kaszel z odkrztuszaniem ropnej wydzieliny. Wówczas należy zgłosić się do lekarza. Warto skorzystać ze wsparcia internisty w wirtualnej przychodni. Skraca to czas oczekiwania na konsultację i oszczędza choremu wychodzenia z domu.

Leczenie objawowe

Odpoczynek w łóżku, picie dużej ilości płynów.
Leki przeciwgorączkowe i przeciwbólowe: przy wysokiej gorączce –paracetamol, NSLPZ (np.ibuprofen); nie należy stosować kwasu acetylosalicylowego u dzieci i młodzieży do ukończenia 18. rż. (ryzyko rozwoju zespołu Reye’a).
W razie potrzeby: leki przeciwkaszlowe (w lżejszych przypadkach łyżka miodu przed snem), leki kurczące naczynia błony śluzowej nosa, izotoniczne lub hipertoniczne roztwory NaCl lub wody morskiej do nosa.
Powszechnie stosowane leki, takie jak witamina C i rutozyd, są nieskuteczne.

Leczenie przyczynowe

Leki przeciwwirusowe aktywne tylko wobec wirusów grypy:

inhibitory neuraminidazy (aktywne wobec wirusów grypy A i B) – oseltamiwir, zanamiwir, peramiwir. Hamują zależne od neuraminidazy uwalnianie wirusów potomnych. Oseltamiwir podaje się p.o., zanamiwir w inhalacji,
inhibitory M2 (aktywne tylko wobec wirusów grypy A – amantadyna, rymantadyna – nie są zalecane ze względu na powszechną oporność wirusów grypy A.

Leczenie przeciwwirusowe jest tym skuteczniejsze, im wcześniej się je rozpocznie- optymalnie w ciągu 24–48 h

Profilaktyka grypy

Skuteczna profilaktyka grypy opiera się na połączeniu szczepień oraz codziennych działań ograniczających ryzyko zakażenia. Ponieważ wirus grypy zmienia się z sezonu na sezon, ważne jest, aby chronić się zarówno poprzez immunizację, jak i odpowiednie nawyki higieniczne i zdrowy styl życia.

Szczepienia ochronne przeciw grypie

Coroczne szczepienia to najskuteczniejsza forma ochrony przed grypą i jej groźnymi powikłaniami. Szczepionki są aktualizowane każdego roku, aby jak najlepiej odpowiadały wirusom, które według prognoz będą dominować w danym sezonie.

Szczepienia przeciw grypie są szczególnie zalecane:

osobom po 65. roku życia,
dzieciom, zwłaszcza poniżej 5 lat,
osobom z chorobami przewlekłymi (np. cukrzycą, astmą, POChP, chorobami serca),
kobietom w ciąży
osobom z obniżoną odpornością
pracownikom ochrony zdrowia i osobom mającym częsty kontakt z ludźmi
wszystkim osobom w wieku ≥6 miesięcy, u których nie stwierdza się przeciwwskazań do szczepienia

Choć szczepienie przeciwko grypie nie daje stuprocentowej gwarancji uniknięcia zachorowania, znacząco zmniejsza ryzyko ciężkiego przebiegu oraz hospitalizacji. Nawet jeśli zaszczepiona osoba zachoruje, objawy są zwykle łagodniejsze, a powikłania zdarzają się rzadziej.

Jak zapobiegać zakażeniom wirusem grypy?

Oprócz szczepień ważne są codzienne działania, które ograniczają rozprzestrzenianie się wirusa. Szczególnie w okresach wzmożonych zachorowań na grypę warto:

często i dokładnie myć ręce wodą z mydłem,
stosować środki dezynfekujące, gdy nie ma możliwości umycia rąk,
unikać dotykania twarzy, zwłaszcza oczu, nosa i ust,
w miarę możliwości unikać zatłoczonych miejsc,
zachować dystans od osób z objawami infekcji,
zasłaniać usta i nos podczas kaszlu lub kichania,
regularnie wietrzyć pomieszczenia,
dbać o odporność; zdrowa dieta, odpowiednia ilość snu i regularna aktywność fizyczna wzmacniają organizm,
pozostać w domu w razie choroby, aby nie zarażać innych.

Podziel się artykułem nafacebook twitter

Źródła

Szymczuk, E., & Woźniak‑Kosek, A. (2019). Grypa. Lekarz Wojskowy, 97(4), 357-365 https://lekarzwojskowy.wim.mil.pl/Grypa,145817,0,1.html
Kałucka, S. Grypa–etiologia, epidemiologia, prewencja i leczenie w 2020 roku Influenza–etiology, epidemiology, prevention and treatment in 2020 https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2020/09/Geriatria_2_2020_07.pdf
Podręcznik Interna-Medycyna Praktyczna

Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Celem materiału jest promocja zdrowia i profilaktyki chorób. Pamiętaj, że proces leczenia powinien być dostosowywany do indywidualnej sytuacji pacjenta. Jeżeli zauważasz u siebie niepokojące objawy, skonsultuj je z lekarzem.