Benzydamina – działanie, zastosowanie i zasady bezpiecznego stosowania

Spis treści

1. Co to jest benzydamina i jak działa?
2. Kiedy stosuje się benzydaminę?
3. W jakich postaciach występuje benzydamina?
4. Jak prawidłowo stosować benzydaminę?
5. Co sprawdzić przed zastosowaniem benzydaminy?
6. Czy benzydaminę można stosować u dzieci?
7. Benzydamina w ciąży i podczas karmienia piersią
8. Jakie działania niepożądane może powodować benzydamina?
9. Czy benzydamina może być niebezpieczna?
10. Kiedy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą?

• Najczęściej zadawane pytania

Co to jest benzydamina i jak działa?

Benzydamina to lek przeciwzapalny stosowany przede wszystkim miejscowo, czyli bezpośrednio na błonę śluzową gardła, jamy ustnej lub okolic intymnych. Należy do niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), ale działa inaczej niż popularne tabletki przeciwbólowe. W dawkach stosowanych miejscowo nie hamuje enzymów, które chronią śluzówkę żołądka, dlatego nie niesie typowego dla NLPZ ryzyka podrażnienia żołądka czy wrzodów.

W miejscu podania benzydamina:

• zmniejsza stan zapalny, bo ogranicza wytwarzanie substancji podtrzymujących zapalenie,
• łagodzi obrzęk, ponieważ zmniejsza przepuszczalność drobnych naczyń krwionośnych,
• działa przeciwbólowo i miejscowo znieczulająco, bo czasowo blokuje przewodzenie sygnałów bólowych,
• w badaniach laboratoryjnych obserwowano również działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, jednak nie stanowi ono głównego mechanizmu klinicznego działania benzydaminy.

Przy prawidłowym stosowaniu benzydamina jest dobrze tolerowana. Łagodzi objawy, ale zwykle nie usuwa przyczyny dolegliwości. Jeśli ból gardła wywołała na przykład bakteryjna angina, sam spray nie zastąpi leczenia zaleconego przez lekarza.

Kiedy stosuje się benzydaminę?

Benzydaminę stosuje się głównie w stanach zapalnych gardła, jamy ustnej i dziąseł, a w odpowiednich postaciach także w wybranych dolegliwościach ginekologicznych.
 

Ból i stan zapalny gardła

Najczęstszym powodem sięgania po benzydaminę jest ból gardła w czasie infekcji. Substancja przynosi ulgę w zapaleniu gardła, migdałków i krtani, a szybkie znieczulenie ułatwia jedzenie i picie. Stosuje się ją też po zabiegach laryngologicznych i przy podrażnieniu gardła po intubacji, czyli po wprowadzeniu rurki do tchawicy podczas znieczulenia ogólnego.
 

Dolegliwości jamy ustnej i dziąseł

W stomatologii benzydamina pomaga przy zapaleniu dziąseł i błony śluzowej jamy ustnej, aftach oraz gojeniu się ran po usunięciu zęba, w tym zęba mądrości. Płukanki stosuje się też u pacjentów onkologicznych z zapaleniem śluzówki jamy ustnej po radioterapii lub chemioterapii, zawsze na zalecenie lekarza.
 

Wybrane dolegliwości ginekologiczne

Wybrane postacie benzydaminy mogą być stosowane wspomagająco w łagodzeniu objawów towarzyszących stanom zapalnym okolic intymnych, a także podrażnień, świądu i upławów, zgodnie ze wskazaniami danego produktu. Roztwory do przemywania pomagają też zmniejszyć ból i obrzęk krocza po porodzie.
 

Dlaczego wskazania zależą od konkretnego produktu?

O tym, na co i u kogo można stosować dany preparat, decyduje jego ulotka, a nie sama obecność benzydaminy w składzie. Spray do gardła, pastylka i proszek do przygotowania roztworu ginekologicznego mają inne stężenie, skład i przeznaczenie.

W jakich postaciach występuje benzydamina?

Benzydamina jest dostępna w kilku postaciach, a każda z nich jest przeznaczona do innego miejsca i sposobu podania. Część preparatów łączy ją ze środkiem odkażającym.
 

Aerozole i spraye

Spray pozwala precyzyjnie skierować lek na bolące miejsce, na przykład migdałki czy aftę. Standardowe aerozole mają stężenie 0,15%. Dostępne są także preparaty o stężeniu 0,3%, przeznaczone wyłącznie dla dorosłych.
 

Tabletki do ssania

Pastylki zawierają zwykle 3 mg benzydaminy. Rozpuszczają się powoli, dzięki czemu substancja dłużej działa na śluzówkę gardła. Nie są przeznaczone dla małych dzieci ze względu na ryzyko zadławienia.
 

Płyny do płukania

Roztwór do płukania (najczęściej 0,15%) dociera do całej jamy ustnej, więc sprawdza się przy rozległych zmianach zapalnych i po zabiegach stomatologicznych. Płynu nie wolno połykać.
 

Roztwory i proszki do ich przygotowania

Część produktów ma postać proszku w saszetkach, z którego przygotowuje się roztwór. Saszetka zawiera dużą ilość benzydaminy przeznaczoną do rozpuszczenia w wodzie i nie nadaje się do przyjmowania doustnego.
 

Produkty do stosowania ginekologicznego

Gotowe roztwory dopochwowe oraz proszki do przygotowania roztworu służą do płukania pochwy za pomocą irygatora albo do zewnętrznego przemywania krocza.
 

Dlaczego różnych postaci nie należy stosować zamiennie?

Użycie preparatu niezgodnie z przeznaczeniem może skończyć się podrażnieniem, przedawkowaniem, a nawet zatruciem. Postacie różnią się stężeniem, dawką i sposobem podania. Produkt ginekologiczny nie nadaje się do płukania gardła, a spray o stężeniu 0,3% nie jest odpowiedni dla dziecka.

Jak prawidłowo stosować benzydaminę?

Stosuj benzydaminę dokładnie tak, jak opisano w ulotce konkretnego produktu. To ona określa miejsce podania, dawkę, częstotliwość i czas leczenia.
 

Miejsce zastosowania, postać i stężenie

Każda postać ma swój sposób użycia:

• spray kieruje się na bolące miejsce, a w trakcie rozpylania warto wstrzymać oddech, żeby nie wciągnąć kropel do dróg oddechowych,
• pastylkę ssie się powoli aż do rozpuszczenia, bez gryzienia i połykania w całości,
• płynem płucze się jamę ustną i gardło przez kilkadziesiąt sekund, a potem całkowicie go wypluwa,
• proszek ginekologiczny rozpuszcza się w przegotowanej, ostudzonej wodzie tuż przed użyciem, w proporcjach z ulotki.

Po zastosowaniu leku w jamie ustnej odczekaj około 30–60 minut z jedzeniem i piciem. Benzydamina znieczula śluzówkę, więc łatwiej wtedy o zakrztuszenie albo przygryzienie języka.
 

Częstotliwość i czas stosowania

Bez konsultacji z lekarzem nie stosuj benzydaminy dłużej niż 7 dni i nie przekraczaj dawek z ulotki. Liczba dawek zależy od postaci, stężenia i wieku. Spray 0,15% dorośli stosują zwykle 2–6 razy na dobę, pastylki najczęściej 3 razy na dobę, a płukanki 2–3 razy na dobę.
 

Higiena aplikatora

Po każdym użyciu przetrzyj lub przepłucz końcówkę sprayu zgodnie z instrukcją producenta. Jednego opakowania nie powinno używać kilka osób, a irygator do płukania pochwy musi być czysty i przeznaczony dla jednej osoby.
 

Dlaczego produktu nie należy używać inaczej, niż przewiduje ulotka?

Dodatkowe dawki czy dłuższe leczenie nie przyspieszą wyzdrowienia, a zwiększają ryzyko podrażnienia, reakcji alergicznej i przedawkowania. Zalecenia z ulotki są dopasowane do konkretnego stężenia i postaci leku.

Co sprawdzić przed zastosowaniem benzydaminy?

Przed użyciem upewnij się, że produkt jest przeznaczony dla osoby, którą leczysz, i że nie ma przeciwwskazań.
 

Przeznaczenie wiekowe

Każdy produkt ma określony wiek, od którego można go stosować. Informację tę znajdziesz w ulotce, a często także na opakowaniu.
 

Przeciwwskazania i ostrzeżenia

Benzydaminy nie wolno stosować przy uczuleniu na nią lub na którykolwiek składnik produktu. Ostrożność jest potrzebna:

• przy uczuleniu na kwas acetylosalicylowy lub inne NLPZ, bo rzadko obserwowano wtedy pokrzywkę albo skurcz oskrzeli,
• przy astmie, ponieważ spray może podrażnić drogi oddechowe,
• przy fenyloketonurii, bo niektóre pastylki zawierają aspartam,
• przy dziedzicznej nietolerancji fruktozy, ponieważ część pastylek zawiera izomalt,
• przy rozległych nadżerkach w jamie ustnej, bo alkohol obecny w części sprayów i płynów może silnie piec.
   

Wcześniejsze reakcje nadwrażliwości

Jeśli po wcześniejszym użyciu benzydaminy lub innego leku przeciwzapalnego pojawiła się wysypka, obrzęk albo duszność, nie stosuj produktu bez konsultacji z lekarzem lub farmaceutą.
 

Inne produkty miejscowe i przyjmowane leki

Benzydamina stosowana miejscowo zwykle nie wpływa na działanie leków doustnych. Nie łącz jej jednak bez porady z innymi środkami odkażającymi podawanymi w to samo miejsce, bo może to nadmiernie podrażniać śluzówkę.
 

Sytuacje wymagające konsultacji

Porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą, jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią, lek ma trafić do małego dziecka, chorujesz przewlekle albo owrzodzenie w jamie ustnej długo się nie goi. Niegojącą się zmianę w ustach powinien obejrzeć lekarz lub dentysta, bo łagodzenie bólu może opóźnić rozpoznanie choroby.

Czy benzydaminę można stosować u dzieci?

Tak, ale tylko w postaciach i dawkach przeznaczonych dla danego wieku.
 

Znaczenie postaci, stężenia i wieku dziecka

U dzieci poniżej 6 lat stosuje się zwykle wyłącznie spray 0,15%, a liczbę rozpyleń dobiera się do masy ciała. Pastylki są przeznaczone dla dzieci od 6. roku życia, przy czym dzieci w wieku 6–12 lat powinny je ssać pod nadzorem dorosłego. Płukanki nadają się dla dzieci, które potrafią sprawnie wypluwać płyn. Spray 0,3% jest przeznaczony wyłącznie dla dorosłych, a produktów ginekologicznych u dziewczynek używa się tylko na zlecenie lekarza.

U niemowląt w pierwszych tygodniach życia niektóre spraye, zwłaszcza zawierające alkohol benzylowy, można stosować wyłącznie na zalecenie lekarza. U dzieci poniżej 3 lat leczenie nie powinno trwać dłużej niż tydzień bez konsultacji z pediatrą.
 

Dlaczego nie należy automatycznie stosować produktu dla dorosłych?

Produkty dla dorosłych mogą mieć wyższe stężenie lub postać, z której dziecko nie skorzysta bezpiecznie. Małe dziecko może połknąć płyn albo zakrztusić się pastylką, a dawka dla dziecka często zależy od masy ciała.
 

Gdzie sprawdzić informacje dotyczące konkretnego produktu?

Najpewniejszym źródłem jest ulotka. Szczegółowe dane zawiera też Charakterystyka Produktu Leczniczego dostępna w oficjalnym rejestrze produktów leczniczych. W razie wątpliwości zapytaj farmaceutę lub pediatrę.

Benzydamina w ciąży i podczas karmienia piersią

W ciąży i w czasie karmienia piersią decyzję o stosowaniu benzydaminy najlepiej podjąć razem z lekarzem lub farmaceutą.
 

Dlaczego decyzja zależy od miejsca i sposobu stosowania?

Ocena zależy od postaci produktu, bo nie wszystkie są uznawane za równie bezpieczne w ciąży. Po zastosowaniu miejscowym benzydamina wchłania się do organizmu w niewielkim stopniu, dlatego jej działanie ma głównie charakter miejscowy.

Stosowanie preparatów zawierających benzydaminę w okresie ciąży lub połogu powinno odbywać się zgodnie z zapisami ulotki. Spraye i pastylki na gardło należy stosować po konsultacji, krótko i w najmniejszej skutecznej dawce, najlepiej wybierając produkt bez alkoholu. Sprayów 0,3% nie stosuje się w ciąży ani podczas karmienia.
 

Kiedy skonsultować się przed zastosowaniem?

Skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą, jeśli:

• chcesz stosować spray lub pastylki na gardło,
• masz gorączkę lub silny ból,
• zauważasz nietypowe upławy, krwawienie lub ból podbrzusza,
• nie masz pewności, czy produkt jest odpowiedni dla Ciebie.

Jakie działania niepożądane może powodować benzydamina?

Benzydamina stosowana miejscowo jest zwykle dobrze tolerowana, a jej działania niepożądane to najczęściej łagodne, przemijające reakcje w miejscu podania.
 

Reakcje miejscowe i objawy nadwrażliwości

Po zastosowaniu w jamie ustnej często pojawia się drętwienie lub mrowienie, które mija w ciągu kilkunastu minut. Możliwe jest też pieczenie, suchość w ustach lub zmiana smaku, często związane z alkoholem w składzie. Przy stosowaniu ginekologicznym może wystąpić przejściowe pieczenie.

Rzadziej pojawiają się reakcje alergiczne, takie jak świąd, pokrzywka czy zaczerwienienie skóry. Skóra może też stać się bardziej wrażliwa na słońce. U osób ze skłonnością do skurczu oskrzeli spray może wywołać duszność. Bardzo rzadko dochodzi do ciężkiej reakcji alergicznej z obrzękiem twarzy lub gardła.
 

Co zrobić po pojawieniu się niepokojących dolegliwości?

Przy wysypce, świądzie lub nasilonym pieczeniu przerwij stosowanie i skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą. W razie obrzęku twarzy, warg lub gardła albo duszności natychmiast zadzwoń pod numer 112 lub 999.

Działania niepożądane nasilają się przy zbyt częstym stosowaniu lub zbyt dużych dawkach, dlatego trzymaj się sposobu stosowania z ulotki.

Czy benzydamina może być niebezpieczna?

Przy prawidłowym stosowaniu miejscowym benzydamina jest bezpieczna. Zagrożenie pojawia się, gdy trafi do organizmu w dużej ilości, na przykład po połknięciu stężonego produktu, przedawkowaniu lub użyciu niezgodnym z przeznaczeniem.
 

Ryzyko nadmiernej ilości, połknięcia lub niewłaściwego użycia

Szczególnie groźne jest połknięcie proszku lub roztworu ginekologicznego, który zawiera wielokrotnie więcej benzydaminy niż dawka stosowana na gardło. Po przyjęciu doustnym dużej ilości substancja przenika do mózgu i może wywołać ciężkie zatrucie. Objawia się ono między innymi wymiotami, bólem brzucha, przyspieszonym biciem serca, silnym pobudzeniem, lękiem i omamami, a w ciężkich przypadkach drgawkami. Objawy mogą utrzymywać się nawet kilka dni. Wymagają leczenia w szpitalu, bo nie ma specjalnej odtrutki.

Produkty z benzydaminą, zwłaszcza saszetki ginekologiczne, przechowuj poza zasięgiem dzieci.
 

Jak postąpić w przypadku niewłaściwego zastosowania produktu?

Jeśli ktoś, szczególnie dziecko, połknął produkt ginekologiczny, proszek z saszetki lub dużą ilość płynu do płukania, niezwłocznie zadzwoń pod numer 112 lub 999 albo skontaktuj się z ośrodkiem toksykologicznym. Zabierz opakowanie lub ulotkę i nie wywołuj samodzielnie wymiotów.

Kiedy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą?

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli objawy nie mijają mimo leczenia albo pojawiają się sygnały poważniejszego problemu.
 

Objawy utrzymujące się lub nasilające

Zgłoś się do lekarza, jeśli po 3 dniach nie czujesz poprawy albo ból gardła trwa dłużej niż tydzień. Przyczyną może być na przykład angina bakteryjna, która wymaga antybiotyku.
 

Silny ból, gorączka, trudności w połykaniu lub oddychaniu

Pilnej konsultacji wymagają:

• gorączka powyżej 38,5°C,
• trudności w połykaniu, przez które nie możesz pić,
• silny ból gardła po jednej stronie, promieniujący do ucha,
• problem z otwieraniem ust lub zmiana głosu,
• świszczący oddech lub duszność.

Takie objawy mogą świadczyć na przykład o ropniu okołomigdałkowym.
 

Obrzęk, nadwrażliwość, objawy ginekologiczne lub niewłaściwe użycie

Obrzęk twarzy, warg lub gardła, duszność czy uogólniona pokrzywka po zastosowaniu leku wymagają wezwania pomocy pod numer 112 lub 999. Do ginekologa zgłoś się, jeśli w trakcie stosowania produktu dopochwowego pojawią się cuchnące upławy, krwawienie, silny ból podbrzusza lub gorączka. Pilnego kontaktu z lekarzem wymaga też każde połknięcie produktu, który nie jest przeznaczony do połykania.