Onkologiczne badania przesiewowe – badania, które ratują życie
Regularne wykonywanie badań przesiewowych stanowi jeden z fundamentów profilaktyki onkologicznej. Dzięki badaniom takim jak mammografia, cytologia czy kolonoskopia możemy wykryć zmianę nowotworową na wczesnym etapie rozwoju, co pozwala na jej szybkie i skuteczne wyleczenie. Co więcej – zarówno cytologia, jak i kolonoskopia umożliwiają wykrycie zmian przed nowotworowych, a więc zapowiadających rozwój choroby, dzięki czemu możemy jej skutecznie zapobiec.
Spis Treści
- Co to jest badanie przesiewowe?
- Jakie onkologiczne badania przesiewowe należy wykonywać i kiedy?
- Jakie inne badania należy wykonywać?
- Gdzie i jak się zapisać?
Co to jest badanie przesiewowe?
Badania przesiewowe polegają na regularnym wykonywaniu określonych badań u osób, które mogą być narażone na daną chorobę, ale nie mają jeszcze żadnych objawów. Dzięki temu można wykryć chorobę wcześnie i podjąć odpowiednie kroki, zanim pojawią się poważniejsze problemy zdrowotne.
Jakie onkologiczne badania przesiewowe należy wykonywać i kiedy?
Obecnie, w Polsce działają trzy programy badań przesiewowych w kierunku wczesnego wykrywania:
- raka piersi – wykonywane badanie: mammografia - przeznaczona dla kobiet w wieku 45-74 lata. Badanie powinno być wykonywane co 2 lata, jeśli lekarz nie zaleci inaczej. Mammografia to badanie obrazowe, które polega na prześwietleniu piersi. Nie wymaga stosowania znieczulenia i umożliwia wykrycie zmian, zanim staną się one wyczuwalne lub widoczne gołym okiem.
- raka szyjki macicy – wykonywane badanie: cytologia – przeznaczona dla kobiet w wieku 25-64 lata i wykonywana co trzy lata, jeśli lekarz nie zaleci inaczej. Cytologia to badanie, które umożliwia wykrycie raka szyjki macicy już we wczesnym stadium. Polega na pobraniu komórek (wymazu) z szyjki macicy do analizy. Dzięki cytologii można wykryć nie tylko nowotwór, ale także zmiany przednowotworowe, które można skutecznie leczyć, co zapobiega rozwojowi raka.
- raka jelita grubego – wykonywane badanie: kolonoskopia – przeznaczona dla kobiet i mężczyzn w wieku 50-65 lat, lub 40-49 lat – jeśli krewny pierwszego stopnia miał diagnozę nowotworu jelita grubego (krewny pierwszego stopnia – rodzice i dzieci). Badanie wykonywane jest co 10 lat, w przypadku kiedy wynik jest prawidłowy i lekarz nie zaleci inaczej. Kolonoskopia to procedura, która umożliwia jednoczesne badanie jelita grubego oraz usuwanie polipów. Kolonoskopia może zapobiec rozwojowi raka jelita grubego – badanie pozwala na wykrycie zmian przednowotworowych, a więc zmian, które występują tuż przed rozwinięciem się choroby nowotworowej.
Badania w ramach ww. programów wykonywane są bezpłatnie i nie potrzeba mieć na nie skierowania. Można je wykonać stacjonarnie lub w mobilnym punkcie – w przypadku mammografii (mammobus).
Jakie inne badania należy wykonywać?
Bardzo istotną kwestią jest tzw. czujność onkologiczna, czyli znajomość prawidłowej anatomii swojego ciała, obserwowanie zmian, jakie zachodzą w naszym organizmie i w razie wystąpienia niepokojących objawów, podjęcie konsultacji z lekarzem. W tym kontekście należy wskazać przede wszystkim
- wykonywanie samobadania piersi przez kobiety - raz w miesiącu, 3–5 dni po zakończonej miesiączce, lub w wybranym dniu miesiąca – u kobiet po menopauzie. Niepokojące objawy:
- zmiana wielkości i kształtu piersi,
- guzki lub zgrubienia wyczuwalne w piersi lub pod pachą,
- wciąganie skóry piersi, otoczki lub brodawki,
- zmiany skórne w obrębie piersi.
WAŻNE: w przypadku wystąpienia niepokojących objawów, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Pamiętaj
Wykonywanie samobadania piersi w żaden sposób nie zastępuje konieczności regularnego wykonywania mammografii.
- wykonywanie samobadania jąder przez mężczyzn – raz w miesiącu, niepokojące objawy:
- nierówności, zgrubienia, twarde guzki, nietypowe i niewyczuwane wcześniej struktury na powierzchni jąder, powiększenie lub/i twardość jądra.
WAŻNE: w przypadku wystąpienia niepokojących objawów, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
- wykonywanie samobadania znamion wg zasady ABCDE przez kobiety i mężczyzn – raz w miesiącu. Niepokojące objawy w obrębie znamion, zasada ABCDE:
- A – asymetria – znamiona o nieregularnych kształtach,
- B – brzegi – nierównomierne, poszarpane brzegi posiadające zgrubienia,
- C – czerwony, czarny – niejednolity kolor znamienia,
- D – duży rozmiar – wielkość zmiany powyżej 6 mm,
- E – ewolucja – znamię ulega zmianom, np. powiększa się.
WAŻNE: w przypadku wystąpienia niepokojących objawów, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza.
Pamiętaj
Niezależnie od wykonywania samobadania znamion, rekomenduje się co roczny przegląd znamion u lekarza specjalisty.
Gdzie mogę uzyskać więcej informacji na temat badań przesiewowych (gdzie i jak się zapisać)?
Więcej informacji na temat samych badań przesiewowych, ale również zapisów i miejsca ich wykonywania można uzyskać:
- u lekarza Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ) - lekarza rodzinnego,
- poprzez infolinię informacyjna Krajowej Sieci Onkologicznej (KSO), Narodowy Fundusz Zdrowia, bezpłatny nr telefonu 800 190 590 – całodobowo (po połączeniu z infolinią należy wybrać – 1 - połączenie z konsultantem NFZ, następnie – 3).
- w serwisie Narodowego Funduszu Zdrowia – nfz.gov.pl, zakładka – „Dla Pacjenta” – Profilaktyka na NFZ.
- na stronie kampanii profilaktycznej Ministerstwa Zdrowia – planujedlugiezycie.pl
