Czerniak skóry

Spis treści

1. Czerniak w liczbach – dlaczego czujność się opłaca
2. Reguła ABCDE – jak samodzielnie ocenić znamię
3. „Brzydkie kaczątko” i badanie dermatoskopowe
4. Słońce – główny czynnik ryzyka
5. Kto jest najbardziej narażony
6. Profilaktyka – jak chronić skórę

Czerniak w liczbach – dlaczego czujność się opłaca

Liczba zachorowań na czerniaka rośnie na całym świecie. Szacuje się, że w Stanach Zjednoczonych do 2040 roku stanie się on drugim najczęstszym nowotworem złośliwym, a w Polsce możemy spodziewać się podobnego trendu. Obecnie w naszym kraju rozpoznaje się około 4000 nowych przypadków rocznie. Mimo to czerniak wykryty w początkowej fazie jest blisko w 100% wyleczalny – to oznacza, że bardzo wiele mamy we własnych rękach.

Reguła ABCDE – jak samodzielnie ocenić znamię

W samodzielnej obserwacji skóry pomaga reguła ABCDE, w której każda litera odpowiada jednej cesze charakterystycznej dla czerniaka:

• A – asymetria zmiany.
• B – brzegi poszarpane, nierówne, niekiedy pogrubiałe.
• C – kolor, a właściwie jego mnogość: w obrębie jednej zmiany może pojawić się odcień czerwony, szary czy niebieski.
• D – średnica większa niż 5–6 mm.
• E – ewolucja, czyli zmiany koloru, wielkości lub kształtu. To najważniejsza cecha.

Nawet samo wrażenie, że „coś się zmienia” lub „coś jest nie tak”, powinno skłonić do konsultacji lekarskiej.

„Brzydkie kaczątko” i badanie dermatoskopowe

Średnio około 70% zmian nowotworowych skóry powstaje jako zupełnie nowe zmiany. Dlatego szczególną uwagę warto zwracać na znamię, które wygląda inaczej niż pozostałe i nie pasuje do reszty – tak zwane brzydkie kaczątko. W razie wątpliwości docelowym badaniem jest dermatoskopia, czyli ocena znamion skórnych. Jest ona całkowicie nieinwazyjna, bezpieczna i bezbolesna. Jeśli zmiana zostanie zakwalifikowana do wycięcia, a późniejsze badanie histopatologiczne potwierdzi jej złośliwy charakter, w większości przypadków leczenie kończy się właśnie na zabiegu chirurgicznym, bo wiele czerniaków wykrywa się we wczesnej fazie rozwoju.

Słońce – główny czynnik ryzyka

Czerniak to nowotwór w dużej mierze zależny od słońca. Promieniowanie ultrafioletowe jest znanym kancerogenem – pod jego wpływem dochodzi do zmian w materiale genetycznym komórek skóry, z których część może mutować w kierunku nowotworu. Dlatego nie istnieje coś takiego jak bezpieczne opalanie, a każda zmiana koloru skóry to w istocie reakcja obronna organizmu na nadmiar promieniowania. Najbardziej narażone są osoby, które intensywnie korzystają ze słońca oraz ze sztucznych źródeł promieniowania, jakimi są solaria.

Kto jest najbardziej narażony

Czynniki genetyczne odgrywają w czerniaku mniejszą rolę i dotyczą mniej niż 10% przypadków. Wiążą się głównie z jasną karnacją – większym ryzykiem obciążone są osoby o jasnym fototypie skóry, z jasnymi włosami i jasnym kolorem oczu, a także osoby z dużą liczbą znamion. Czerniak pozostaje przede wszystkim nowotworem osób starszych: najczęściej rozpoznaje się go między 50. a 60. rokiem życia. Wzrost zachorowalności obserwuje się jednak w każdej grupie wiekowej.

Profilaktyka – jak chronić skórę

Podstawą jest profilaktyka pierwotna. Unikaj słońca w godzinach największego nasłonecznienia, czyli między 10:00 a 14:00, pamiętaj o okryciach wierzchnich, nakryciu głowy i okularach przeciwsłonecznych. Stosuj kremy z filtrem i powtarzaj ich aplikację co kilka godzin, zwłaszcza podczas pracy w ogrodzie, jazdy na rowerze czy wędrówek po górach. Pamiętaj, że kremy wodoodporne chronią w wodzie, ale nie po wytarciu skóry ręcznikiem. Nie zapominaj też o samym badaniu – dermatoskopię każdy z nas powinien wykonywać regularnie, raz w roku. To od nas zależy, czy ewentualny nowotwór zostanie wykryty w odpowiednim momencie i w pełni wyleczony.