Nieoczywiste konsekwencje otyłości

Spis treści

1. Otyłość to choroba
2. Nie tylko tłuszcz
3. Powikłania
4. Stygmatyzacja

Według danych World Health Organization (WHO) (z 2016 r.) 650 milionów ludzi na świecie choruje na otyłość. W dzisiejszych czasach częstość występowania otyłości jest większa niż częstość występowania niedoboru masy ciała i potroiła się od 1975 r., a każdego roku około 4 milionów ludzi umiera z powodu konsekwencji otyłości.

Dane pochodzące z Polski również nie napawają optymizmem - według badania Centrum Badania Opinii Społecznej (CBOS) z 2019 roku aż 59% dorosłych Polaków ma nadmierną masę ciała, co stanowi istotny wzrost w porównaniu do danych z 2014 r. Nadwaga i otyłość dotykają coraz to młodszej populacji, szczególnie alarmujące jest częstsze ich występowanie wśród dzieci i młodzieży.

Otyłość to choroba

Otyłość to choroba! Cytując stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości to „choroba przewlekła, bez tendencji do samoistnego ustępowania i ze skłonnością do nawrotów, prowadząca do wielu niekorzystnych konsekwencji, zarówno zdrowotnych, jak i psychologicznych, społecznych, a także ekonomicznych”.

Otyłość zatem, jak każda inna choroba, wymaga leczenia. Z uwagi na złożoność jej przyczyn i konsekwencji leczenie to wymaga współpracy wielu specjalistów – lekarza, psychologa, dietetyka oraz fizjoterapeuty.

Nie tylko tłuszcz

Do końca lat 80-tych uważano, że tkanka tłuszczowa to tylko magazyn energetyczny. Okazało się jednak, że jest ona narządem endokrynnym (hormonalnym). Tkanka tłuszczowa, zwłaszcza trzewna – czyli ta przeważająca w otyłości brzusznej – ma zdolność do wytwarzania i wydzielania wielu substancji istotnie wpływających na większość układów, m.in. na układ sercowo-naczyniowy, hormonalny, rozrodczy, immunologiczny czy nerwowy. To głównie ta aktywność hormonalna odpowiada za większość metabolicznych powikłań otyłości. Do tych najczęstszych, dobrze znanych i szeroko omawianych należą:

• cukrzyca typu 2,
• nadciśnienie tętnicze,
• hipercholesterolemia,
• miażdżyca,
• choroby układu sercowo naczyniowego – w tym choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca czy zaburzenia rytmu serca.

Choroba otyłościowa może być przyczyną ponad 200 różnych powikłań

Nadmierna masa ciała jest jedną z głównych przyczyn rozwoju metabolicznej stłuszczeniowej choroby wątroby (MAFLD), czyli najczęstszej przewlekłej choroby wątroby. Otyłość zwiększa również ryzyko wystąpienia kamicy pęcherzyka żółciowego. Jest też najważniejszym czynnikiem ryzyka wystąpienia obturacyjnego bezdechu sennego, a u kobiet może być przyczyną wysiłkowego nietrzymania moczu.

Powszechnie znaną konsekwencją otyłości są choroby układu ruchu. Łatwo przewidzieć, że może ona, choćby na skutek nadmiernych obciążeń, powodować lub nasilać zespoły bólowe kręgosłupa czy chorobę zwyrodnieniową stawów – najczęściej stawu kolanowego.

Istnieje jednak szereg mniej oczywistych powikłań otyłości. Rzadko podkreśla się, że każde zwiększenie BMI o 5 kg/m2 istotnie zwiększa ryzyko wystąpienia wielu nowotworów złośliwych. Do najbardziej powiązanych z otyłością należą rak trzonu macicy, piersi, prostaty, jelita grubego, przełyku, rak trzustki, nerki i tarczycy.

Niezwykle ważne jest, zwłaszcza w populacji młodych dorosłych, by mieć świadomość jak nadmierna masa ciała niekorzystnie wpływa na funkcjonowanie układu rozrodczego. Otyłość może być przyczyną zaburzeń miesiączkowania, a w konsekwencji obniżenia płodności.

Nie pozostaje również bez wpływu na sam przebieg ciąży, ponieważ zwiększa ryzyko poronień, występowania wad wrodzonych płodu a także rozwoju cukrzycy ciążowej, nadciśnienia tętniczego w ciąży czy powikłań zakrzepowych. W przypadku mężczyzn może skutkować obniżeniem poziomu testosteronu, osłabieniem libido oraz zaburzeniami erekcji.

Stygmatyzacja

Większość osób chorujących na otyłość padło chociaż raz w życiu ofiarą stygmatyzacji z uwagi na masę ciała. Dyskryminacja z powodu otyłości zdarza się w większości środowisk – począwszy od kolegów ze szkoły i nauczycieli, poprzez współpracowników, pracodawców czy nawet pracowników ochrony zdrowia.

Czy wiesz, że zjawisko dyskryminacji ze względu na nadmierną masę ciała stało się na tyle powszechne, że doczekało się swojej nazwy?

1. Fatbofia – niechęć/ uprzedzenia wobec osób otyłych
2. Fatshaming – ośmieszanie, poniżanie osób otyłych ze względu na ich masę ciała

W mediach osoby otyłe przedstawiane są często jako nieporadne, ślamazarne, mniej inteligentne, a w najlepszym razie zabawne. To wszystko może przyczyniać się do obniżenia samooceny, zaburzeń lękowych czy nawet depresji. Utrudnia też podjęcie działań mających na celu leczenie choroby otyłościowej. Osoby, które padły ofiarą fatfobii lub fatshamingu rzadziej podejmują aktywność fizyczną, kontynuują nieprawidłowe wzorce żywieniowe, rzadziej sięgają po profesjonalną pomoc medyczną. Prowadzi to do samonapędzającego się błędnego koła, z którego samemu bardzo trudno się wydostać bez uzyskania profesjonalnej pomocy z zewnątrz.

Otyłość jest chorobą wielowymiarową, której negatywne konsekwencje wpływają na wiele aspektów życia chorego. I jak każą inną chorobę, otyłość należy leczyć. Istnieją różne metody - behawioralne, farmakologiczne i chirurgicznie. O podjęciu właściwych działań należy porozmawiać ze swoim lekarzem prowadzącym.