Butamirat – działanie, zastosowanie i zasady bezpiecznego stosowania

Spis treści

1. Co to jest butamirat?
2. Jak działa butamirat?
3. Kiedy stosuje się butamirat?
4. Co sprawdzić przed zastosowaniem butamiratu?
5. Jak prawidłowo stosować butamirat?
6. Butamirat dla dzieci
7. Jakie działania niepożądane może powodować butamirat?
8. Butamirat a inne leki na kaszel
9. Butamirat a lewodropropizyna
10. Kiedy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą?

• Najczęściej zadawane pytania

Co to jest butamirat?

Butamirat to syntetyczna substancja czynna, która hamuje suchy kaszel. Należy do nieopioidowych leków przeciwkaszlowych. Oznacza to, że nie działa na receptory opioidowe, na które wpływają kodeina czy morfina.

Cytrynian butamiratu to forma chemiczna, w jakiej butamirat występuje w lekach. W składzie na opakowaniu zobaczysz zwykle zapis „butamirati citras”. To nazwa substancji czynnej, a nie leku. Ta sama substancja jest sprzedawana pod różnymi nazwami handlowymi, dlatego przy zakupie patrz przede wszystkim na skład.

Butamirat przyjmuje się doustnie, najczęściej jako krople (głównie dla najmłodszych dzieci) lub syrop o różnym stężeniu. Lek szybko się wchłania i osiąga najwyższe stężenie we krwi po około półtorej godziny. W organizmie rozkłada się do związków, które również hamują kaszel, dlatego działa także między dawkami.

Jak działa butamirat?

Butamirat działa przede wszystkim ośrodkowo. Obniża pobudliwość ośrodka kaszlu w pniu mózgu, dzięki czemu bodźce z dróg oddechowych rzadziej wywołują napad kaszlu.

Kaszel pojawia się wtedy rzadziej i jest słabszy. W dawkach leczniczych butamirat nie hamuje sąsiedniego ośrodka oddechowego, więc nie spłyca oddechu. To ważna różnica w porównaniu z lekami opioidowymi.

Butamirat działa wyłącznie objawowo. Wycisza kaszel, ale nie leczy infekcji, alergii, refluksu ani innej choroby, która go wywołuje. Jeśli przyczyna nie zniknie, kaszel wróci po odstawieniu leku.

Butamirat nie jest opioidem i nie uzależnia. Nie wymaga zwiększania dawki, żeby utrzymać efekt, i nie powoduje zaparć typowych dla kodeiny.

Kiedy stosuje się butamirat?

Butamirat stosuje się krótkotrwale w leczeniu suchego, nieproduktywnego kaszlu. To kaszel „drapiący” i męczący, przy którym nic się nie odkrztusza.

Taki kaszel pojawia się najczęściej na początku infekcji wirusowej, np. przeziębienia, zapalenia gardła, krtani, tchawicy czy oskrzeli. Nie oczyszcza wtedy dróg oddechowych, za to podrażnia śluzówkę, wywołuje ból mięśni klatki piersiowej i utrudnia sen. Butamirat bywa szczególnie pomocny przy nocnych napadach kaszlu. Lekarz może go też zalecić przy przedłużającym się suchym kaszlu po infekcji lub przed badaniem dróg oddechowych, np. bronchoskopią.

Butamirat nie jest lekiem na każdy kaszel, dlatego przed jego użyciem ustal, czy kaszel jest suchy. Kaszel mokry, przy którym odkrztuszasz wydzielinę, usuwa z dróg oddechowych śluz i drobnoustroje. Jego tłumienie może spowodować zaleganie wydzieliny w oskrzelach, co sprzyja zapaleniu oskrzeli lub płuc.

Samo leczenie objawowe nie wystarczy, gdy kaszel trwa mimo przyjmowania leku, nasila się lub towarzyszą mu inne niepokojące objawy. Potrzebna jest wtedy diagnostyka, bo kaszel może być objawem np. astmy, refluksu lub przewlekłego zapalenia zatok.

Co sprawdzić przed zastosowaniem butamiratu?

Najpierw oceń rodzaj kaszlu. Butamirat jest przeznaczony wyłącznie na kaszel suchy. Jeśli odkrztuszasz wydzielinę, ten lek nie jest dla ciebie.

Następnie sprawdź wiek pacjenta i przeznaczenie wiekowe produktu. Krople mogą być przeznaczone dla niemowląt od 2. miesiąca życia, ale u najmłodszych tylko na zalecenie lekarza. Syropy są zwykle przeznaczone dla dzieci od 2. lub 3. roku życia, zależnie od preparatu.

Zwróć uwagę na postać i stężenie substancji czynnej. W aptekach są syropy o różnym stężeniu butamiratu, np. 1,5 mg/ml, 0,8 mg/ml (4 mg/5 ml) i 3 mg/ml. Ta sama objętość syropu z różnych opakowań może więc zawierać nawet kilka razy inną ilość leku.

Przeczytaj przeciwwskazania i ostrzeżenia w ulotce. Butamiratu nie stosuje się przy uczuleniu na substancję czynną lub którykolwiek składnik preparatu. Sprawdź też substancje pomocnicze. Niektóre syropy zawierają aspartam, niedozwolony przy fenyloketonurii. Inne zawierają sorbitol lub maltitol, których nie powinny przyjmować osoby z wrodzoną nietolerancją fruktozy.

Decyzję o leczeniu podejmij z lekarzem, jeśli chorujesz przewlekle. Przy astmie, POChP, mukowiscydozie czy niewydolności serca tłumienie kaszlu może utrudniać oczyszczanie dróg oddechowych.

W ciąży i podczas karmienia piersią nie stosuj butamiratu na własną rękę. W pierwszym trymestrze ciąży lek jest przeciwwskazany, a później można go przyjmować tylko wtedy, gdy lekarz uzna to za konieczne. Brakuje też danych o przenikaniu butamiratu do mleka matki.

Sprawdź również, jakie inne leki przyjmujesz, szczególnie preparaty na kaszel. Butamiratu nie łączy się z lekami wykrztuśnymi i rozrzedzającymi wydzielinę.

Jak prawidłowo stosować butamirat?

Dawkowanie butamiratu zawsze zależy od konkretnego produktu, jego postaci, stężenia i wieku pacjenta. Nie przenoś dawkowania z jednego leku na drugi, nawet jeśli oba zawierają butamirat.

Ulotka podaje zwykle, ile leku przyjąć jednorazowo (w mililitrach syropu lub liczbie kropli), ile razy na dobę i w jakiej grupie wiekowej. Znajdź najpierw wiersz odpowiadający wiekowi pacjenta, a potem sprawdź wielkość i częstotliwość dawki.

Syrop odmierzaj wyłącznie miarką lub strzykawką dołączoną do opakowania. Łyżeczka kuchenna może mieścić od 2,5 do nawet 7 ml, więc łatwo o pomyłkę. Lek najlepiej przyjmować przed posiłkiem lub między posiłkami, chyba że ulotka mówi inaczej.

Bez konsultacji z lekarzem butamirat stosuje się zwykle nie dłużej niż 5–7 dni. Jeśli po tym czasie kaszel nie ustępuje, odstaw lek i skontaktuj się z lekarzem.

Gdy informacje w ulotce są niejasne, zapytaj farmaceutę, zanim podasz lek. Po pominięciu dawki przyjmij kolejną o zwykłej porze i nie podwajaj jej.

Jeśli podejrzewasz przyjęcie zbyt dużej ilości leku, pilnie skontaktuj się z lekarzem. Przedawkowanie może objawiać się silną sennością, zaburzeniami równowagi, wymiotami, biegunką i spadkiem ciśnienia. Na butamirat nie ma odtrutki, więc lekarz łagodzi objawy i kontroluje stan pacjenta.

Butamirat dla dzieci

Butamirat należy do nielicznych leków przeciwkaszlowych, które można stosować u małych dzieci. Wiek, od którego wolno go podać, zależy jednak od postaci i stężenia produktu.

Krople doustne mogą dostać niemowlęta po ukończeniu 2. miesiąca życia, ale do 2. roku życia wyłącznie z zalecenia lekarza i pod jego kontrolą. U dzieci poniżej 2. miesiąca życia butamiratu nie stosuje się w żadnej postaci. Syropy są zwykle przeznaczone dla dzieci od 2. lub 3. roku życia.

Przeznaczenie wiekowe znajdziesz na opakowaniu oraz w ulotce, w części o dawkowaniu i przeciwwskazaniach. Sprawdzaj je przy każdym nowym preparacie.

Nie podawaj dziecku leku przeznaczonego dla dorosłych, nawet w „mniejszej” dawce. Może on mieć wyższe stężenie butamiratu i inne substancje pomocnicze. Samodzielne przeliczanie dawki łatwo prowadzi do przedawkowania.

Lekarze nie zalecają rutynowego tłumienia kaszlu u najmłodszych. Kaszel w przebiegu infekcji wirusowej często jest naturalną reakcją obronną. Po lek przeciwkaszlowy sięga się raczej wtedy, gdy suchy kaszel wywołuje wymioty albo nie pozwala dziecku spać.

Skontaktuj się z lekarzem, jeśli:

• kaszle niemowlę poniżej 3. miesiąca życia,
• dziecko oddycha szybko, świszcząco, z trudem lub sinieje,
• kaszel pojawił się nagle podczas zabawy lub jedzenia, bo może to oznaczać zachłyśnięcie się drobnym przedmiotem,
• dziecko ma wysoką gorączkę, jest osłabione lub nie chce pić,
• kaszel jest „szczekający” lub trwa dłużej niż kilka dni.

Jakie działania niepożądane może powodować butamirat?

Butamirat jest zwykle dobrze tolerowany. Działania niepożądane występują rzadko, są łagodne i najczęściej ustępują same. Pełną listę dla konkretnego produktu znajdziesz w ulotce, w punkcie „Możliwe działania niepożądane”.

Najczęściej opisywane objawy to senność, zawroty głowy i zmęczenie. Mogą pojawić się też nudności, luźne stolce lub biegunka oraz dyskomfort w nadbrzuszu. Rzadziej występuje wysypka lub pokrzywka, która świadczy o uczuleniu.

Senność i zawroty głowy mogą osłabiać koncentrację. Jeśli prowadzisz samochód lub obsługujesz maszyny, zachowaj ostrożność, dopóki nie sprawdzisz, jak reagujesz na lek.

Przerwij stosowanie leku i skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, gdy pojawi się wysypka, pokrzywka albo inne niepokojące objawy. Łagodne dolegliwości żołądkowe często mijają same. Obrzęk twarzy, warg lub gardła i trudności w oddychaniu wymagają pilnej pomocy medycznej.

Butamirat a inne leki na kaszel

Leki przeciwkaszlowe, takie jak butamirat, hamują odruch kaszlu i stosuje się je przy kaszlu suchym. Leki wykrztuśne (np. gwajafenezyna) i mukolityczne (np. acetylocysteina, karbocysteina, ambroksol) działają inaczej. Rozrzedzają wydzielinę lub zwiększają jej ilość, żeby łatwiej było ją odkrztusić, dlatego stosuje się je przy kaszlu mokrym.

Jednoczesne przyjmowanie butamiratu i leku wykrztuśnego może spowodować zaleganie wydzieliny w drogach oddechowych. Lek wykrztuśny zwiększa ilość płynnego śluzu, który organizm usuwa kaszlem. Butamirat ten kaszel hamuje, więc śluz zostaje w oskrzelach. Może to prowadzić do skurczu oskrzeli i zakażenia bakteryjnego, w tym zapalenia płuc.

Nie łącz więc na własną rękę leków o przeciwnym działaniu. Uważaj też na różne nazwy handlowe. Przyjmując dwa leki „na kaszel”, możesz nieświadomie zdublować butamirat. Zawsze sprawdzaj na opakowaniu nazwę substancji czynnej, czyli zapis „butamirat” lub „butamirati citras”.

Połączenie leków omów z lekarzem lub farmaceutą, gdy:

• w dzień odkrztuszasz wydzielinę, a w nocy męczy cię suchy kaszel,
• przyjmujesz kilka preparatów na przeziębienie,
• chorujesz przewlekle na płuca lub serce,
• lek ma dostać dziecko.

Lekarz może wtedy zalecić np. lek wykrztuśny rano i wczesnym popołudniem, a przeciwkaszlowy tylko na noc.

Butamirat a lewodropropizyna

Butamirat i lewodropropizyna to dwie najczęściej stosowane nieopioidowe substancje na suchy kaszel. Obie łagodzą męczący, nieproduktywny kaszel, ale działają w innym miejscu.

Butamirat działa głównie ośrodkowo, czyli wycisza ośrodek kaszlu w mózgu. Lewodropropizyna działa obwodowo, bo zmniejsza wrażliwość zakończeń nerwowych w drogach oddechowych. W niewielkim stopniu przenika do mózgu, dlatego rzadziej powoduje senność.

Substancje różnią się też przeznaczeniem wiekowym. Krople z butamiratem można stosować od 2. miesiąca życia (u najmłodszych pod kontrolą lekarza), a preparaty z lewodropropizyną zwykle od 2. roku życia. Przy wyborze liczą się również postać i stężenie konkretnego produktu, przeciwwskazania oraz skład.

Wybór omów ze specjalistą, jeśli lek ma dostać małe dziecko, jesteś w ciąży lub karmisz piersią, chorujesz przewlekle albo prowadzisz pojazdy i chcesz uniknąć senności.

Kiedy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą?

Skontaktuj się z lekarzem, gdy kaszel nie słabnie lub nasila się mimo 5–7 dni leczenia. Butamirat łagodzi objawy, ale nie może opóźniać diagnozy. Kaszel trwający dłużej niż 3–4 tygodnie wymaga pełnej diagnostyki, bo może być objawem astmy, refluksu, przewlekłego zapalenia zatok lub działania niepożądanego innych leków.

Odstaw butamirat i skonsultuj się z lekarzem także wtedy, gdy kaszel zmieni się z suchego na mokry. Dotyczy to zwłaszcza gęstej, żółtozielonej lub ropnej wydzieliny.

Pilnej pomocy medycznej wymagają:

• duszność, świszczący oddech lub sinienie ust,
• ból w klatce piersiowej, zwłaszcza nasilający się przy głębokim wdechu,
• krwioplucie, czyli krew lub brunatne zabarwienie odkrztuszanej wydzieliny,
• wysoka gorączka utrzymująca się dłużej niż 3 dni lub powracająca po poprawie,
• wyraźne pogorszenie stanu ogólnego, nocne poty lub niezamierzona utrata masy ciała.

Z lekarzem skonsultuj się również, gdy kaszle małe dziecko, gdy jesteś w ciąży lub karmisz piersią oraz gdy chorujesz przewlekle na płuca lub serce. Farmaceuta pomoże, jeśli nie wiesz, który preparat wybrać, czy możesz połączyć go z innymi lekami albo jak odczytać dawkowanie z ulotki.